Meer partijen dan ministerportefeuilles, botsende visies en grote speler in oppositie: waarom regeringsvorming in Brussel geen sinecure is

Starten doen we met een stukje theorie. Wil je begrijpen waarom de regeringsvorming in Brussel geen sinecure is, moet je eerst vatten hoe de regering er in haar werk gaat.

Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement bestaat uit 89 leden: 17 Nederlandstaligen en 72 Franstaligen. De Brusselse regering telt 1 minister-president (die altijd Franstalig is) en 4 ministers (2 per taalgroep). Daarnaast zijn er 3 staatssecretarissen (waarvan er minstens 1 Nederlandstalig moet zijn).

De vorming van een nieuwe regering gebeurt op een bijzondere manier: de Nederlandstalige en Franstalige partijen spreken in een eerste stap apart af met wie ze willen besturen. Pas als die puzzel is gelegd, zitten de twee taalgroepen rond de tafel om een gezamenlijk regeerakkoord op te stellen.

Aan Nederlandstalige zijde kwam Groen als winnaar uit de bus, gevolgd door Team Fouad Ahidar en de N-VA. Samen halen de 3 grootste partijen een meerderheid van 9 op 17 zetels, maar de kans dat deze coalitie het haalt, acht professor Politieke Wetenschappen Dave Sinardet (VUB) klein.

"Een coalitie met Groen, de Open VLD, Vooruit en CD&V is meer realistisch. Evident is zo’n scenario niet: er zijn 4 partijen nodig om een meerderheid te vormen, terwijl er slechts 3 functies verdeeld kunnen worden. Waar een wil is, is echter een weg: een mandaat kan in 2 worden verdeeld en er zijn andere hooggeplaatste functies in Brussel voor wie uit de boot valt."

Waarom zo’n constructie op poten zetten terwijl Team Fouad Ahidar 3 zetels in de aanbieding heeft? Stichter Fouad Ahidar is geen onbesproken blad. De Brusselse politicus behoorde lang tot Vooruit, maar eind vorig jaar verliet hij de partij. Officieel naar aanleiding van de racistische en seksistische uitspraken van ex-voorzitter Conner Rousseau, al speelde er meer.

Zo zinde het Ahidar niet dat hij het met een lijstduwersplaats moest doen en lag hij met Rousseau in de clinch over religieuze thema’s als Hamas en onverdoofd slachten. 

Ook met Groen botst het. Niet alleen een verbod op onverdoofd slachten ligt de groenen nauw aan het hart, ook aan het mobiliteitsplan Good Move hechten ze veel belang. In 2022 lanceerde het Brussels Gewest dit circulatieplan in het hart van de hoofdstad om gemotoriseerd verkeer af te remmen en de fiets te bevorderen. "Iets waar onder meer heel wat moslims – het belangrijkste kiespubliek van Ahidar – het niet eens mee zijn", weet Sinardet.

Bovendien, zegt de politicoloog, wordt er in het achterhoofd rekening gehouden met de Franstalige kant. "De MR – die een scheiding van kerk en staat hoog in het vaandel draagt – en Team Fouad Ahidar, dat zou evenmin een goede match zijn."

Aan Franstalige zijde is het de MR die het initiatiefrecht heeft. De PS strandt op de tweede plaats, PTB vervolledigt de top 3. 

In normale omstandigheden was een samenwerking tussen de MR, de PS en Les Engagés zo gepiept, maar nu de PS haar machtspositie op alle regeringsniveaus kwijt is, is er van normale omstandigheden geen sprake meer. PS-voorzitter Paul Magnette gaf na de tegenvallende verkiezingsresultaten te kennen dat zijn partij een plaats in de oppositie zal innemen.

"In alle regeringen, klonk het aanvankelijk, maar intussen houden de Franstalige socialisten een slag om de arm wat Brussel betreft", aldus Knack-journaliste Han Renard, die de politiek aan de andere kant van de taalgrens volgt. 

Er zijn volgens haar dan ook weinig alternatieve coalities mogelijk. "Er is nog de combinatie van de MR, Les Engagés, Ecolo en Défi, maar die 2 laatste kregen rake klappen. Hun voorzitters stapten zelfs op. Ik vraag me af of zij zin hebben om in een regering te stappen. Om nog maar te zwijgen van het feit dat de MR en Ecolo elkaars tegenpolen zijn."

Wel denkt Renard dat de PS een tijdlang hard to get zal spelen. "In oktober volgen gemeenteraadsverkiezingen. Magnette wil niet overkomen als iemand die machtsgeil is en tegen eender welke prijs in een regering stapt. Hij hoopt wellicht dat MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez hem op zijn knieën komt smeken om samen te werken."

Volgens Sinardet zou de coalitie zonder de PS nochtans meer steek houden in de Brusselse regering. "Groen-Ecolo, Open VLD-MR en CD&V-Les Engagés: de partijfamilies blijven zo mooi samen. Zeker de groenen zijn in Brussel sterk aan elkaar verbonden. Normaal gezien zouden ze nooit zonder elkaar besturen."

Er zal de komende periode met andere woorden flink wat gebakkeleid worden over onze hoofdstad – en dan moeten de partijen de standpunten van de Nederlandstalig en de Franstalige coalities nog in elkaar zien te klikken.

"Ik verwacht dat Good Move het grootste struikelblok zal vormen", aldus Sinardet. "Elke Van den Brandt van Groen is hét uithangbord van dat initiatief. Bouchez daarentegen heeft de voorbije legislatuur enorm tegengas gegeven. Een deel van het MR-electoraat – de bourgeoisie uit Ukkel, bij wijze van spreken – wil koste wat het kost de auto blijven gebruiken."

Op dat vlak vindt de MR een bondgenoot in de PS (die denkt aan haar moslimkiezers, die eveneens tegen Good Move zijn), maar deze 2 partijen zullen samen met Vooruit dan weer clashen over sociale dossiers. "De socialisten willen bijvoorbeeld zwaar investeren in sociale huisvesting, maar de MR trekt de kaart van begrotingsproblemen. Er is helaas niet genoeg geld in Brussel om iedereen tevreden te stellen."