De verkiezingsresultaten zijn bekend, maar dat betekent niet dat we overmorgen meteen een nieuwe Vlaamse, Brusselse en federale regering gaan hebben. Er gaan verschillende fases aan vooraf, zowel regionaal als federaal.
Van verkiezingsuitslag naar eedaflegging: dit zijn de verschillende fases van regeringsvorming
Giel Bosmans
Gepubliceerd:
Federaal niveau
De dag na de federale verkiezingen, wanneer de kaarten dus opnieuw verdeeld zijn, biedt de premier het ontslag van zijn of haar regering aan bij de koning.
De regering-De Croo zit dus, tot er een nieuwe federale regering gevormd is, in lopende zaken. Dat betekent dat die regering wel nog bestuurt, maar enkel beslissingen mag maken die het beleid niet fundamenteel veranderen.
Informateur en formateur
Daarnaast is het aan koning Filip om de nieuwe regeringsvorming een eerste zetje te geven. Hij nodigt de belangrijkste politieke figuren van het land uit en ontvangt ze bij hem in het paleis. Denk aan de voorzitters van de belangrijkste partijen en de huidige voorzitter van het federaal parlement.
In die fase zitten we nu. Zo gingen vandaag bijvoorbeeld partijvoorzitters Paul Magnette (PS) en Raoul Hedebouw (PVDA) bij de koning op gesprek.
Op basis van die gesprekken, duidt de koning doorgaans een informateur aan. Dat is een ervaren politicus die bij de verschillende partijen poolshoogte moet gaan nemen: Wat zijn de belangrijkste wensen van de partijen? Willen bepaalde partijen wel meeregeren, of kiezen ze liever voor de oppositie? Met wie ziet een partij het niet zitten om samen te regeren?
Er zijn met deze zetelverdeling namelijk meerdere mogelijkheden om tot een federale regering te komen, maar door die gesprekken kan de informateur nagaan wat het beste scenario voor een coalitie zou zijn. Hij of zij gaat dan met die vergaarde informatie terug naar de koning om hem te adviseren over de aanstelling van een formateur.
De koning hoeft geen informateur aan te duiden, maar kan ook meteen een formateur aanstellen. Die formateur moet de boel beklinken en de regering daadwerkelijk op poten zetten. Als dat lukt, wordt hij of zij meestal ook de premier van die nieuwe regering. Zo ging het ook bij Alexander De Croo (Open VLD) in 2020.
De formateur brengt de verschillende partijen die de nieuwe regering willen vormen daarvoor samen rond de tafel. Hij of zij moet de onderhandelingen, die soms erg lang kunnen duren, leiden. Zo kunnen er ook verschillende informateurs en formateurs aangeduid worden.
Regeerakkoord en eedaflegging
Tijdens die onderhandelingen moeten de partijen tot een regeerakkoord komen. In die tekst staan alle doelstellingen en afspraken over het beleid dat de nieuwe regering wil voeren tijdens haar legislatuur. Het vormt de basis voor de komende samenwerking.
Als dat regeerakkoord er is, wordt nog onderhandeld over wie de ministers van de nieuwe regering moeten worden. Bij die benoeming spelen de verschillende partijvoorzitters opnieuw een belangrijke rol.
Als dat allemaal gelukt is, wordt de nieuw ploeg voorgesteld aan de koning. De ministers moeten bij hem een eed afleggen: "Ik zweer getrouwheid aan de Koning, gehoorzaamheid aan de Grondwet en aan de wetten van het Belgische volk."
De regeringsvorming kan weken tot zelfs maanden duren. Het vorige federale regeerakkoord kwam er pas na ongeveer 500 dagen.
Vlaams niveau
Een Vlaamse regering vormen loopt net wat anders. Daar duidt de koning geen informateurs of formateurs aan, maar neemt de voorzitter van de grootste partij doorgaans zelf het initiatief. N-VA-voorzitter Bart De Wever is nu dus aan zet.
Hij zal de andere Vlaamse partijvoorzitters uitnodigen om te bekijken wat de beste coalitiemogelijkheid is en vervolgens aan de onderhandelingen beginnen. Zo moet er ook op Vlaamse niveau een regeerakkoord komen, waarna de ministerposten verdeeld worden.
Als dat gelukt is, wordt de nieuwe Vlaamse regering voorgesteld in het Vlaams Parlement. De ministers van de nieuwe regering leggen er de eed af, met de minister-president op kop. Die minister-president is de enige die ook nog eens bij de koning de eed moet afleggen.
De regeringsvorming duurt doorgaans minder lang op het Vlaamse niveau. Het regeerakkoord van de Vlaamse regering van minister-president Jan Jambon kwam er na ongeveer 4 maanden.
Brussels niveau
Ook in de andere regio's verloopt het gelijkaardig als in Vlaanderen. De grootste partij neemt het initiatief om een regering te vormen en moet daarna de eed afleggen in het regionale parlement. Enkel de minister-president moet dat ook voor de koning doen.
Het bijzondere aan de Brusselse formatie is dat de Nederlandstalige en de Franstalige partijen elk apart een coalitie vormen binnen hun taalgroep. En samen vormen die 2 meerderheden dan de Brusselse regering.
Het initiatief aan Franstalige kant in Brussel zal bij de MR liggen, aan Vlaamse kant bij Groen. De 2 grootste partijen per taalgroep in het hoofdstedelijke gewest. De formatie in Brussel zal wellicht moeizaam verlopen.
