Het Nederlandse tv-programma 'Spoorloos' zou niet altijd even ethisch te werk gaan. Uit onderzoek door journalisten van De Volkskrant blijkt dat de redactie op zijn minst steken liet vallen bij het koppelen van geadopteerde Nederlanders aan hun biologische familie in het buitenland.
Nederlands opsporingsprogramma herenigde mogelijk jarenlang adoptiekinderen met verkeerde biologische families
Dominique Fiers
Gepubliceerd:
'Spoorloos' kwam enkele jaren geleden al negatief in het nieuws. Uit onderzoek door een ander tv-programma bleek toen dat de Colombiaanse fixer waar de redactie mee samenwerkte nogal losjes omging met de waarheid. De man zou zeker 2 mensen aan de verkeerde familie hebben gelinkt.
"Daar is toen wel even kortstondig aandacht voor geweest, maar eigenlijk vooral voor die ene figuur. Wij werden kort daarna benaderd door enkele gedupeerden", vertelt Volkskrant-journaliste Anneke Stoffelen in De Wereld Vandaag op Radio 1.
Zo werd een vrouw gelinkt aan haar Colombiaanse moeder, maar die laatste bleek amper 7 jaar ouder te zijn dan haar veronderstelde dochter
"Zij verbaasden zich over de dossiers. Er bleken bizarre fouten te zijn gemaakt. Zo werd een vrouw gelinkt aan haar Colombiaanse moeder, maar die laatste bleek amper 7 jaar ouder te zijn dan haar veronderstelde dochter."
Stoffelen boog zich samen met haar collega Menno van Dongen over andere opsporingszaken van het programma. "Wij wilden nagaan wat er was misgelopen bij de redactie. Dat zo'n lokale tussenpersoon dan misschien met een verkeerd familielid komt aanzetten, is één ding, maar wij vroegen ons af of er dan niemand van de redactie verder nog had gecheckt hoe het eigenlijk zat met de identiteit van die vrouw en of dat wel klopte?"
Onzorgvuldigheden of bewuste misleiding?
De redactiemedewerkers van 'Spoorloos' konden geen bevredigend antwoord geven op de vragen van de journalisten. "Ze beweerden dat ze altijd heel zorgvuldig werkten. Die enkele keren dat het was fout gelopen, vormden volgens hen echt een uitzondering. Uit een extern onderzoek naar de werkwijze van de redactie blijkt dat de redactie weinig feiten controleerde."
"De man die destijds de verantwoordelijke eindredacteur was, heeft ons wel te woord gestaan, maar hij kon het zich allemaal niet zo goed herinneren en wist ook niet waar het dan was misgegaan."
Onduidelijk aantal gevallen
Hoeveel keer het dan echt is misgelopen is niet duidelijk, aldus Stoffelen. "Het is moeilijk om daar een cijfer op te plakken. Er zijn in elk geval 5 zaken in Colombia waar aantoonbaar verkeerd is gekoppeld. Er zijn ook 3 gevallen in Indonesië en de redactie zelf had het in een telefoongesprek ook nog over een voorval in Italië."
Het gaat over waar je vandaan komt en van wie je afstamt
Stoffelen en Van Dongen hoorden van gedupeerden dat zij zelf ook nog benaderd zijn door tientallen andere mensen die vermoeden dat er een verkeerde match is gemaakt. "Die mensen aarzelen heel erg om daarin te gaan wroeten, omdat het natuurlijk wel een heel pijnlijke waarheid aan het licht zou kunnen brengen."
"Dit raakt mensen echt in het diepst van hun ziel", klinkt het. "Het gaat over waar je vandaan komt en van wie je afstamt. In sommige gevallen hebben mensen echt al 16 jaar lang een band opgebouwd met een familielid dat dan uiteindelijk geen familie blijkt te zijn. Het is allemaal heel ingewikkeld."
Laatste strohalm
De verhalen over verkeerde koppelingen gaan vaak tientallen jaren terug. 'Spoorloos' is al decennialang te zien op de Nederlandse televisie en voor veel gedupeerden was het programma een laatste optie nadat ze zelf jarenlang vruchteloos geprobeerd hadden om met hun biologische familie in contact te komen.
"Je mag niet vergeten dat je als adoptiekind in die tijd maar weinig mogelijkheden had om iemand op te sporen. Veel van die gevallen speelden tussen 2000 en 2010. Er waren nog minder sociale media. En adoptieorganisaties toonden zich ook niet heel erg behulpzaam."
Als dat programma je dan aan iemand koppelt, twijfel je niet
'Spoorloos' was eigenlijk de laatste strohalm waar ze zich aan vastklampten en waar de mensen ook heel erg naar opkeken. "Als dat programma je dan aan iemand koppelt, twijfel je niet. Je denkt, deze mensen doen dit al zo lang, zij weten wat ze doen."
De Nederlandse omroep KRO-NCRV is voorlopig niet van plan om het kijkcijferkanon te laten vallen. Wel zou het programma zich vanaf volgend seizoen meer op het herenigen van binnenlandse adoptiekinderen met hun ouders gaan richten.
En presentator Derk Bolt, sinds jaar en dag een bekende figuur in Nederland, is op een zijspoor gezet. "Volgens de omroep is er geen link met dit hele dossier. Dat kan ik niet invullen, maar het is natuurlijk wel opmerkelijk dat die wijzigingen net nu plaatsvinden", aldus Stoffelen.
