Immuuntherapie vóór in plaats van ná operatie verhoogt kans op overleving bij huidkankerpatiënten sterk

De 'normale behandeling' van patiënten met stadium 3 huidkanker, wanneer de kanker van de huid al naar de lymfeklieren is uitgezaaid, bestaat uit een operatie gevolgd door immuuntherapie. Maar die volgorde omkeren heeft zo zijn voordelen. Dat steldenChristian Blank, internist in het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam, en collega’s vast.

In hun laatste studie worden de oude en de nieuwe aanpak met elkaar vergeleken. Daarbij werden 423 patiënten onderzocht. "Na 1 jaar met de nieuwe behandeling was bijna 84 procent van de patiënten tumorvrij. Bij de standaardbehandeling was dat 57 procent", zegt Blank in 'Nieuwe feiten' op Radio 1.

Dat resultaat is volgens hem niet het enige goede nieuws: ook de behandeltijd kan fors dalen. "Normaal krijgt 1 patiënt 1 jaar lang immuuntherapie na de operatie. Met deze nieuwe behandeling kan 60 procent van de patiënten na 6 weken behandeling al klaar zijn. Het is voor de patiënt natuurlijk fantastisch dat ze veel minder naar het ziekenhuis moeten komen." Daar komt ook nog eens de besparing voor het ziekenhuis zelf bij.

Tien jaar geleden kwam Blank met een collega op het idee om de standaardvolgorde op zijn kop te zetten. Hoe kan je immuuntherapie, die als doel heeft je immuunsysteem dat tegen de kanker vecht te versterken, het best laten werken? Dat was de vraag die ze zich stelden.

"Het werkt beter als het immuunsysteem de hele verscheidenheid van de tumor kan zien", legt Blank uit. "Een kanker bestaat namelijk niet uit één bepaalde soort kankercellen, dat zijn heel verschillende. Als je dat eerst weghaalt met een operatie, dan kan het immuunsysteem de hele verscheidenheid niet meer zo goed herkennen."

Die gedachtegang leidde tot een kleine studie met 10 patiënten. "Dan hebben we gezien dat als die immuuntherapie voor de operatie gestart wordt, die patiënten een bredere en diepere immuunrespons hadden. Het immuunsysteem kan de kanker dan dus beter herkennen." Met die hoopvolle resultaten gingen de onderzoekers verder aan de slag in grondigere studies.

Waarom wordt nu in eerste instantie geopereerd? Dat heeft een historische oorzaak. "Vroeger werden patiënten standaard alleen geopereerd. Om de kansen van patiënten te verbeteren, werd later immuuntherapie na de operatie toegevoegd. Er waren dan ook grote studies die toonden dat die patiënten dan minder vaak een terugval kregen."

Uiteindelijk werd die volgorde de standaardprocedure. Extra argument was dat immuuntherapie ook niet bij iedereen even goed aanslaat. Eerst kiezen voor een operatie was toen dus een logische stap.

De vraag is of de 'omgekeerde' manier van werken de nieuwe standaard zal worden. Blank is alvast zeker van zijn stuk. "Het duurt natuurlijk even en moet in de richtlijnen opgenomen wordt. Maar die data zijn zo sterk dat ik daar geen twijfel over heb." Ook voor de behandeling van andere soorten kanker kan deze nieuwe methode zijn vruchten afwerpen, denkt Blank. "Ik denk dat bij alle kankers en een vroege start van de immuuntherapie een betere uitkomst voor de patiënten gaat veroorzaken."

In het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis wordt daar al volop onderzoek naar gevoerd. De toekomst zal moeten uitwijzen hoe en bij wie deze methode het best werkt.