Anne* getuigt over pijnlijke taalproblematiek in Brussel: "Ik ben verkracht, maar kon in zorgcentrum niet geholpen worden in het Nederlands"

"Ik ben op een vrijdagavond verkracht." De woorden van Anne* - een schuilnaam - komen binnen. De jonge vrouw uit Brussel getuigt hoe ze enkele weken geleden verkracht werd: "Ik heb gezegd dat ik geen seks wilde, ik heb gezegd dat hij mij pijn deed, ik heb hem ook fysiek van mij afgeduwd, maar hij is blijven verder gaan."

Nadien wisselen paniek en schuldgevoelens elkaar af, vertelt ze. "Je denkt dat het aan jezelf ligt, dat je het misschien niet duidelijk genoeg gemaakt hebt. Terwijl ik rationeel wel wist dat ik het verschillende keren gezegd had." 

"De volgende ochtend ben ik bij mijn huisgenoot binnengelopen en ben ik beginnen te wenen. Het heeft bijna 24 uur geduurd voor ik het zelf verkrachting wilde noemen, omdat het moeilijk is om aan jezelf toe te geven dat er zoiets ernstigs gebeurd is."

Op zondagochtend, dus iets meer dan een dag later, beslist ze om naar een Zorgcentrum na Seksueel Geweld te gaan. In ons land zijn er intussen tien. Opgericht uit de filosofie dat slachtoffers op één en dezelfde plek terechtkunnen voor een waaier aan zorg: van medische zorg en forensisch onderzoek tot het neerleggen van een klacht en psychische zorg.

Voor DNA-staalafnames is het belangrijk om zo vlug mogelijk te komen, al is de drempel - zoals ook Anne* zegt - vaak groot. 

Het dichtstbijzijnde zorgcentrum is in Brussel, verbonden aan het UMC Sint-Pieters-ziekenhuis. "Mijn huisgenoot heeft naar daar gebeld met de vraag of ik kon langskomen. Ze vroeg of ze het gesprek in het Nederlands kon voeren. Daarop was het antwoord al "nee". Dan vroeg ze of ik in het Nederlands geholpen zou kunnen worden, en dan zeiden ze ook "nee". Ze zeiden dat ze op dat moment enkel mensen hadden die Frans en Portugees spraken, en dat ik kon wachten tot maandag. Dan was er iemand Engelstalig aanwezig."

In het Frans of het Engels zo'n delicaat verhaal doen, dat zag Anne niet zitten. "In grote lijnen misschien wel, maar er worden extreem veel details gevraagd. Zo'n interview is ook niet gemakkelijk om af te leggen. Je moet van elk moment, van elke minuut vertellen wat er gebeurd is, wie wat geïnitieerd heeft, er worden intieme details gevraagd. Dat zijn geen dingen die ik in het Frans kan, en al zeker niet op een moment dat ik heel emotioneel en in paniek ben. Dan wil je dat in je moedertaal doen."

Er is normaal gezien ook een optie om dat met een tolk te doen, maar dat voorstel kreeg Anne niet. "Ik weet ook niet of ik het gedaan zou hebben, dat is toch onpersoonlijker en ongemakkelijker."

Omdat Anne weet dat het voor het onderzoek belangrijk is om zo snel mogelijk te komen, beslist ze om naar het zorgcentrum van Leuven te gaan. 

"Eigenlijk was ik in zekere mate al te laat, hoewel ze dat in Leuven niet zo wilden benoemen. Er waren al wonden geheeld, ik had mij al gedoucht. Hoe sneller je gaat, hoe beter. Twee dagen later gaan, is al een veel groter probleem dan één dag later gaan."

Het hele voorval maakt haar boos en verontwaardigd. "Ik woon in de hoofdstad. Ik vind het dan ook wel logisch dat ik in het Nederlands geholpen kan worden."

"Het is alleen al om praktische redenen niet zo gemakkelijk om in Leuven te geraken, omdat wij geen auto hebben. Ik moest dus hulp inschakelen van andere mensen, terwijl ik er op dat moment helemaal niet voor open stond om met andere mensen te praten over wat er gebeurd is. Ook emotioneel, die eerste dagen na de verkrachting durfde ik mijn deur niet uit. Gewoon al om naar de bakker te gaan, was ik in paniek. Het is sowieso al een hele drempel om naar een zorgcentrum te gaan, eentje in je stad is dan al haalbaarder dan een in een andere stad. Het is niet eerlijk dat ik ergens anders naartoe moet omdat ik in Brussel woon en Nederlands praat", besluit ze. 

Het feit dat ze naar Leuven gegaan is, heeft ook andere gevolgen. "Het zou betekenen dat ik vanaf dan daar ook verder geholpen moest worden. De medische opvolging, de psycholoog, het verhoor, omdat ik van Brussel ben, hebben ze dat allemaal moeten doorschuiven."

Het verhoor door de politie was verplicht in Leuven, waarna het doorgestuurd moest worden naar de politie in Brussel, waar het onderzoek gevoerd werd. "Ik weet dat het al een week geduurd heeft voor ze mijn verhoor gekregen hebben. En mijn huisartsenpraktijk had mijn dossier moeten ontvangen, maar vorige week heb ik gehoord dat ze nog niets gekregen hebben. Ze wisten dus niet dat ze mij medisch moesten opvolgen, voor soa-testen bijvoorbeeld."

"En mijn psycholoog is hier in Brussel, maar je wordt hier minder lang opgevolgd dan in Leuven. Daar is het zes maanden gratis sessies, hier krijg je er drie. De opvolging ziet er dus anders uit, wat heel oneerlijk aanvoelt."

We contacteerden ook het zorgcentrum in kwestie en kregen daar een schriftelijke reactie. Een verder interview werd geweigerd. 

"Ons zorgcentrum na seksueel geweld zorgt 7 dagen per week, 24 uur per dag voor iedereen die uit eigen beweging naar ons toekomt of door de politie wordt aangebracht, ongeacht de taal waarin ze zich uitdrukken, hun sociale situatie, hun gender of hun leeftijd."

"Onze centrale locatie in het hart van de hoofdstad betekent dat we vaak te maken krijgen met verschillende nationaliteiten, en we voeren ons werk altijd uit in het belang van de slachtoffers. Ons team bestaat uit Frans- en Nederlandstalige forensisch verpleegkundigen en psychologen die in ploegen werken om een 24/7-service te bieden en die getraind zijn in deze diversiteit aan talen en culturen."

"Er is niemand die om taalkundige redenen geen kwaliteitszorg kon genieten. We kunnen echter nooit garanderen dat de zorg wordt verleend door een professional die de moedertaal van het slachtoffer spreekt, maar we werken altijd samen met de slachtoffers en in hun belang."

"We leggen echter altijd uit welke opties de patiënt heeft in het geval van een medisch en/of medisch-forensisch noodgeval, inclusief de keuze om naar een centrum dichter bij huis te gaan of, in de gevallen waarin dat mogelijk is, het bezoek uit te stellen tot een later moment. Onze prioriteit is om te luisteren naar de wensen van de slachtoffers en hun beslissingsmacht te garanderen terwijl we hen de best mogelijke zorg bieden."

Anne benadrukt ook dat ze over de zorg an sich niet te klagen heeft: "Ik ben heel tevreden hoe er omgegaan wordt met slachtoffers in de zorgcentra, door de zedenpolitie. Ik voel me heel begrepen en goed ondersteund, maar ik vind het gewoon niet normaal dat ik naar Leuven ben moeten gaan. In Leuven vonden ze het ook heel erg dat dat gebeurd was, en ook de zedenpolitie in Brussel heeft nog gezegd dat het een schande is."

"Zoiets kan niet", vindt ook Elke Van den Brandt (Groen), die minister was in de Brusselse regering. "Mensen moeten hun verhaal in hun eigen taal kunnen doen, zeker op een moment dat ze heel kwetsbaar zijn. Dat gaat over deze situatie, over mensen die zorg nodig hebben."

"Nederlandstalige zorg aanbieden in Brussel is essentieel, en onze tweetalige voorzieningen moeten ook tweetalig zijn. We bieden taalopleidingen en taalcoaches aan, de regelgeving is verstrengd, maar het blijft natuurlijk ook een kwestie van genoeg personeel te vinden."

Net op dat punt knelt het schoentje vaak. Vacatures voor Nederlandstalig personeel staan open, en blijven openstaan. Al vindt Anne dat geen excuus: "Gewoon zeggen we hebben geen Nederlandstaligen op zon- en feestdagen... Ik denk dat er net op zondag veel slachtoffers zijn die hulp nodig hebben. Om dan gewoon te zeggen: er staat een vacature online, dat lijkt me onvoldoende."