Terwijl de traditionele centrumpartijen in Vlaanderen afbrokkelen, schuift het politiek landschap verder uit elkaar. Aan de ene kant is er de uitgesproken overwinning van de Vlaams-nationalistische partijen. Aan de andere kant behaalt het links blok zijn beste score in 30 jaar. Opvallend: op federaal niveau blijven de traditionele politieke families wel overeind. Vijf duidelijke tendenzen, die bevestigd worden door de verkiezingsuitslag.
Politiek centrum brokkelt verder af, radicale partijen groter dan ooit: vijf verkiezingstendensen in Vlaanderen
1. De traditionele centrumpartijen brokkelen verder af
Het is niet eens zo lang geleden, maar bij het begin van deze eeuw waren de traditionele partijen samen nog goed voor bijna tweederde van de zetels in het Vlaams Parlement. Vandaag landen Open VLD, CD&V en Vooruit samen op 43 van de 124 zetels, iets meer dan een derde. Nooit hadden ze er minder.
Zonder de groei van Vooruit zou het verlies zelfs nog groter zijn. Vooral de traditionele centrumpartijen CD&V en Open VLD zakken naar historisch lage scores. Waren ze bij het begin van deze eeuw samen nog goed voor 58 zetels, blijven daar vandaag nog maar 25 van over.
Die evolutie zien we ook als we kijken naar de resultaten per kanton: op 20 jaar tijd is de CD&V als traditioneel grootste partij volledig van de Vlaamse kaart geveegd. Vooral in West-Vlaanderen verliezen de christendemocraten deze keer fors. Bij vorige verkiezingen waren ze er nog in bijna de hele provincie de grootste, vandaag is dat nog maar in 10 gemeenten het geval.
2. Verrechtsing zet zich door: N-VA en Vlaams Belang veroveren bijna heel Vlaanderen
Waar de ene partij zakt, groeit een andere. De voorbij jaren waren dat zeer nadrukkelijk de zogenaamde V-partijen, de partijen die voor meer Vlaamse autonomie of zelfs onafhankelijkheid staan. N-VA en Vlaams Belang zijn na deze verkiezingen, zoals verwacht, in bijna heel Vlaanderen de grootste partij.
Samen landen ze op 62 van de 124 zetels. De helft dus, nét niet genoeg voor een meerderheid, maar wel goed voor een verdubbeling op 30 jaar tijd.
3. Het links blok wordt groter dan ooit, vooral door extreemlinks
Ook aan de andere kant van het politieke spectrum is er forse groei: de PVDA haalt overal de kiesdrempel en verdubbelt zijn zetelaantal, van 4 naar 9 zetels. Dat zorgt ervoor dat het linkse "blok" sinds 2009 onafgebroken stijgt, en gisteren zelfs de hoogste score in 30 jaar haalde.
Ook Vooruit groeit terug, van 13 naar 18 zetels. En Groen verdwijnt, in tegenstelling tot begin deze eeuw, niet volledig van het toneel na haar regeringsdeelname. In 2003 verdween het toenmalige Agalev even uit Kamer en Senaat omdat ze de kiesdrempel bij de federale verkiezingen niet haalden.
Groen-voorzitter Jeremie Van Eeckhout zei het gisteren meermaals: er is een grondstroom voor groene politiek. De partij moet op Vlaams niveau wel 3 zetels inleveren, maar blijft met 9 zetels even groot als de PVDA.
4. Radicale partijen groter dan ooit
En dus komen we terug bij onze eerste vaststelling: terwijl het politieke centrum verder krimpt, verschuiven de stemmen meer naar de radicale partijen aan de uitersten van het politieke spectrum. Samen hebben Vlaams Belang en PVDA nu 40 zetels, bijna een derde.
Vooralsnog weerspiegelde die verschuiving zich nog niet in de Vlaamse regering. Zowel de PVDA als Vlaams Belang bleven - door het cordon sanitaire - voorlopig aan de zijlijn staan. Maar door hun groeiende gewicht in het Vlaams Parlement lijkt het steeds moeilijker te worden om hen te negeren.
5. De politieke families houden elkaar in evenwicht op federaal niveau
Zien we de Vlaamse tendensen ook op het federale niveau? Ja en nee. Er is aan beide kanten van de taalgrens een middelpuntvliedende kracht werkzaam: weg van het centrum, naar de uitersten van het politieke spectrum. In Wallonië gaat dat linksom met de PTB, in Vlaanderen rechtsom met het Vlaams Belang.
Maar op federaal niveau blijven het wel nog altijd de traditionele partijen die de lakens uitdelen. Ook na gisteren: want wat de PS verliest, wordt in Vlaanderen gecompenseerd door Vooruit. En wat Open VLD verliest, wordt goedgemaakt door de MR. Les Engagés - het voormalige PSC of CDH - compenseren dan weer voor het verlies van CD&V.
Het is een merkwaardige omkering van een jarenlang Belgische gegeven: want het linkse Wallonië kan nu plots een rechtse regering in het veld sturen. Die plots ook veel beter in de Vlaamse politieke situatie klikt, en zo een nieuwe federale realiteit creëert.