Er is voor het eerst rijm van water gevonden op de kilometers hoge vulkanen aan de evenaar van Mars. Dat blijkt uit de waarnemingen van 2 Europese satellieten en met de hulp van Belgische wetenschappers. Rijm is het witte laagje ijs dat tijdens de winter ook op je gras kan verschijnen. Dat er rijm aan de evenaar van Mars is gevonden, komt als een verrassing.
Rijm ontdekt op de hoogste vulkanen van Mars: "Altijd gedacht dat zoiets onmogelijk was"
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
In de winter wordt wel eens gewaarschuwd voor rijm- en ijsplekken op de weg. Rijm is de witte laag die je soms op je gazon ziet als het in de winter vriest. Het zijn de fijne waterdruppels uit de lucht die condenseren op het gras of op de weg en dan bevriezen. Voor het eerst is er bewijs dat er zich ook rijm op Mars kan vormen.
Op de kilometers hoge toppen van enkele vulkanen is een dun laagje rijm ontdekt, dat tijdens het koude seizoen elke dag verschijnt rond zonsopgang en enkele uren later weer verdampt in het zonlicht. Dat blijkt uit waarnemingen van 2 Europese satellieten rond Mars: de ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) en de Mars Express.
Nochtans werd altijd gedacht dat er op die plek, dicht bij de evenaar van Mars, onmogelijk water kon bevriezen. "Tot nog toe dachten we dat de temperaturen aan de evenaar te hoog zouden zijn, zowel op het oppervlak als op de bergtoppen, door het zonlicht en de dunne atmosfeer", zegt onderzoeker Adomas Valantinas die de studie heeft geleid. "Er moeten dus ongewone processen meespelen waardoor er zich toch rijm kan vormen."
Belgische bijdrage
Wat die ongewone processen dan wel zouden kunnen zijn, dat onderzochten wetenschappers van de Koninklijke Sterrenwacht van België. "Onze modellen van de luchtcirculatie op Mars hebben aangetoond dat vochtige lucht inderdaad kan condenseren tot rijm van water op de bodem van caldera's (de grote krater aan de top van een uitgedoofde vulkaan, red.), gedurende de nacht en vroege ochtend. Vergelijkbaar met wat kan worden waargenomen op aarde", klinkt het in een persbericht.
"In die caldera's zou de temperatuur toch iets kouder kunnen zijn. Net koud genoeg om toch rijm te kunnen vormen", vult Karolien Lefever van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie (BIRA) aan. Het is mede dankzij het NOMAD-instrument van het BIRA, aan boord van de ExoMars-satelliet, dat de rijm kon worden ontdekt.
Vulkanen op Mars
Mars is miljoenen jaren lang geteisterd door grote vulkaanuitbarstingen en dat is op het oppervlak nog altijd goed te zien. De vulkanen waar het over gaat, bevinden zich in het Tharsisgebied, een enorm vulkanisch plateau op de evenaar van Mars. Hier liggen de grootste vulkanen van ons zonnestelsel.
Olympus Mons torent 25 kilometer boven het oppervlak uit en is de grootste bekende vulkaan. Hij is meer dan 600 kilometer breed. Er liggen nog verschillende andere vulkanen van 10 kilometer hoog en meer. Ter vergelijking: de hoogste vulkaan ter wereld, de Ojos del Salado in Chili, is net geen 7 kilometer hoog.
"Hoewel het om een heel dun laagje gaat, ongeveer de dikte van een menselijk haar, bedekt het een enorm groot gebied. Alles samen komt het overeen met zo'n 150.000 ton water, dat elke dag tussen de atmosfeer en het oppervlak wordt uitgewisseld."
"Deze ontdekking is een nieuw, klein puzzelstukje in het beter begrijpen van de watercyclus op Mars", zegt Lefever. "Waterijswolken en waterdamp werden eerder al gedetecteerd op Mars. En we weten dat die wolken een heel belangrijke rol spelen in de watercyclus, omdat ze water van de polen naar de droge gebieden aan de evenaar brengen."
"Als we ooit mensen naar Mars willen sturen, dan zal die kennis over de watercyclus zeker van pas komen. Want het zal belangrijk zijn voor astronauten om zelf drinkwater te maken, om water te maken om zich te wassen en om planten te laten groeien, bijvoorbeeld. "
Begin dit jaar vond de Europese ruimtevaartorganisatie ESA ook al aanwijzingen dat er onder de evenaar van Mars een laag ijs van mogelijk meer dan 3 kilometer dik ligt.
Het onderzoek is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature Geoscience .
