Uiterst rechts en christendemocraten winnen bij Europese verkiezingen, liberalen en groenen grote verliezers

Slechts 8 van de 27 Europese landen zijn klaar met tellen, maar enkele belangrijke tendensen zijn wel al duidelijk.

Ook na deze verkiezingen blijft de Europese Volkspartij EVP (christendemocraten en conservatieven) de grootste partij/fractie in het Europees Parlement. De EVP wint 8 zetels en komt uit op 184 zetels. S&D (sociaaldemocraten) strandt voorlopig op 139 zetels, hetzelfde resultaat als tijdens de verkiezingen in 2019. Het blijft daarmee de tweede fractie. De liberale fractie Renew verliest fors (-23 zetels), maar blijft de derde fractie. Christendemocraten, sociaaldemocraten en liberalen behouden ook hun meerderheid met 402 van de 720 zetels.

De Europese Conservatieven en Hervormers (ECR), waar ook de N-VA in zit, zijn de vierde fractie met 73 zetels. Identiteit en Democratie (ID), waar veel uiterst rechtse partijen in zitten, is de vijfde fractie met 58 zetels en wint 9 zetels. Of die volgorde zo zal blijven, valt echter af te wachten. Zo werd AfD onlangs uit ID gegooid. De vraag is of de Duitse partij na deze verkiezingen weer welkom is. Als dat zo zou zijn, dan zou ID groter kunnen worden dan ECR.

Naast de liberale fractie zijn ook de groenen de verliezers van deze Europese verkiezingen. De groene fractie verliest 19 zetels en houdt er 52 over.

Daarnaast zijn er ook een aantal nieuwe partijen die voor het eerst aan de Europese verkiezingen deelnamen en nog niet tot een fractie behoren. Zij kunnen nog een invloed hebben op het aantal zetels per fractie.

Hieronder lijsten we de opvallendste resultaten op in een aantal lidstaten.

In Frankrijk is het uiterst rechtse Rassemblement National de grote winnaar van de Europese verkiezingen. De partij van boegbeeld Marine Le Pen en de jonge lijsttrekker Jordan Bardella overklast de partij van president Emmanuel Macron. RN haalt voorlopig zo'n 31 procent, meer dan dubbel zoveel als de coalitie van Macron, die 14 procent haalt. RN stijgt zo met ongeveer 10 procentpunten, de coalitie van Macron zakt ongeveer 8 procentpunten. 

Voor Bardella is het duidelijk: de Franse kiezers maken met deze uitslag duidelijk dat de Europese Unie van koers moet veranderen. En, zo zegt hij, het beleid van Macron wordt hier duidelijk afgestraft. 

Macron erkent die afstraffing. De uitslag is zo slecht dat de president meteen beslist heeft om op 30 juni en 7 juli vervroegde parlementsverkiezingen te houden. Eerder had Bardella daar al toe opgeroepen.

Ook in Duitsland wint uiterst rechts, maar met veel minder glans. Alternative für Deutschland (AfD) klimt van 11 naar 16 procent. De partij is nu de tweede van het land. Het christendemocratische CDU-CSU blijft de grootste Duitse partij in het Europees Parlement met zo'n 30 procent. De sociaaldemocratische SPD van bondskanselier Olaf Scholz zakt tot ongeveer 14 procent en wordt nipt de derde partij.

De Groenen, een coalitiepartner van de SPD in Duitsland, krijgen een stevige tik. De partij, in 2019 nog de tweede partij bij de Europese verkiezingen, zakt voorlopig naar zo'n 12 procent en is nu slechts de vierde partij. "Laten we eerlijk zijn. Dit is heel teleurstellend", reageerde Bas Eickhout al na de exitpolls op X. Eickhout is voor de groene fractie in het Europees Parlement kandidaat-Commissievoorzitter.

De liberalen, de derde coalitiepartner in de Duitse regering, zakken lichtjes.

In Italië is Broeders van Italië, de partij van premier Giorgia Meloni (die ook lijsttrekker was), net als bij de meest recente nationale verkiezingen de grootste. Ze heeft haar score ten opzichte van de vorige verkiezingen in 2019 verdubbeld. De sociaaldemocratische PD lijkt de tweede partij te worden. Derde partij is de Vijfsterrenbeweging. Forza Italia van wijlen Silvio Berlusconi zou iets groter zijn dan Lega van Matteo Salvini.

Een toch wat ander beeld in Hongarije. Daar verliest de partij van premier Viktor Orbán - een van de grootste dwarsliggers binnen de Europese Unie - op basis van de voorlopige uitslagen zo'n 10 procent. Fidesz blijft wel veruit de grootste partij.

TISZA, de nieuwe partij van Péter Magyar, haalt er meteen 30 procent en wordt zo de tweede partij. Magyar is een voormalige partijgenoot van Orbán, maar is nu een fervente tegenstander van de premier. TISZA wordt wellicht een onderdeel van de EVP-fractie in het Europees Parlement.

In Polen wordt de pro-Europese Burgercoalitie van premier Donald Tusk de grootste met 21 zetels (een winst van 9). De conservatief-nationalistische PiS-partij verliest 8 zetels en houdt er 20 over.

Tusk slaagde er eind vorig jaar in om PiS na 8 jaar van de macht te verdrijven in eigen land. Maar bij de lokale verkiezingen bleek dat de partij zeker nog niet afgeschreven was. Bij deze Europese verkiezingen moet PiS wel weer fors inleveren.

In Oostenrijk lijkt de uiterst rechtse partij FPÖ de grote winnaar te worden. De partij haalt op basis van de voorlopige resultaten zo'n 25 procent. 5 jaar geleden was de FPÖ de derde partij, met 17 procent.

De christendemocraten van ÖVP staan voorlopig op de tweede plaats, de sociaaldemocraten van SPÖ op de derde. Vooral de ÖVP verliest stevig, zo'n 10 procentpunten. De SPÖ hangt nu rond het resultaat van 2019.

Na de FPÖ, de ÖVP en SPÖ gaapt er een grote kloof met de andere partijen. De groenen en liberalen klokken voorlopig af op ongeveer 10 procent.

In Spanje verliest de sociaaldemocratische PSOE van premier Pedro Sánchez enkele procentpunten én haar koppositie in het Europees Parlement. Oppositiepartij Partido Popular (PP) wint meer dan 10 procentpunten en wordt de grootste Spaanse partij in het Europees Parlement. Ook de uiterst rechtse partij Vox wint (zo'n 4 procent erbij) en wordt de derde partij.

In Slovakije wordt het pro-Europese oppositieblok groter dan de links-populistische en eurokritische partij SMER van premier Robert Fico. Fico won eind vorig jaar nog de nationale verkiezingen. Midden mei werd de premier neergeschoten na een bijeenkomst van de regering in Handlova. Hij is nog herstellende, maar zou in juni of juli weer aan de slag gaan. 

Op de derde stek staat Republika-NI. Die uiterst rechtse partij neemt voor de eerste keer deel aan de Europese verkiezingen en haalt meteen zo'n 12 procent.

Nederland stemde afgelopen donderdag al en de exitpolls raakten dus eerder deze week al bekend. Maar de definitieve uitslag verschilt lichtjes van die exitpolls. De uiterst rechtse PVV van Geert Wilders boekt de grootste winst en klimt van 1 naar 6 zetels. Maar het linkse kartel van PvdA en GroenLinks komt als grootste uit de bus met 9 zetels.

Wilders hoopte er donderdag nog op dat zijn partij alsnog de grootste zou worden, in de exitpolls had hij maar 1 zetel minder dan GroenLinks-PvdA. Maar dat is dus niet meer gelukt. Ten opzichte van het huidige parlement leveren GroenLinks en de PvdA 1 zetel in.

Een verrassende nieuwkomer in het Europees Parlement is Volt, dat 2 zetels haalt. Ook BoerBurgerBeweging komt in het Europees Parlement, eveneens met 1 zetel. De VVD verliest 1 zetel en houdt er 4 over. Nog een verrassende vaststelling: Forum voor Democratie verliest al zijn zetels.