Nieuwe directeur Fedasil wil snellere asielprocedures: "Als we periode van 6 maanden respecteren, hebben we plaatsen te veel"

Pieter Spinnewijn is nog maar een maand geleden aangesteld als de nieuwe directeur van Fedasil, het overheidsagentschap dat instaat voor de opvang van de asielzoekers. Hoewel zijn mandaat pas op 1 juli start, staat Spinnewijn nu al voor een moeilijke opdracht: de opvangtekorten bij asielzoekers aanpakken.

"Gelukkig ben ik niet nieuw. Ik werk al 17 jaar voor Fedasil", zegt hij. Tot voor kort kon hij zich nog directeur ad interim operationele diensten noemen van de organisatie. Spinnewijn kent de werking en is zich bewust van de problemen waar Fedasil mee kampt. "Het is niet de eerste crisis die we meemaken. Ik heb jaren mee oplossingen aangereikt aan de regering, dus ik zie nog voldoende perspectief."

Maar het blijft een uitdagende job, geeft Spinnewijn toe. Zo telde de wachtlijst van Fedasil begin februari zo'n 3.000-tal asielzoekers. Dat cijfer is ondertussen gestegen naar bijna 4.000 asielzoekers. "Daar zitten we nog steeds met een probleem dat we niet onder controle hebben."

Voor de duidelijkheid: het gaat enkel om alleenstaande mannen. Vrouwen, kinderen, gezinnen en niet-begeleide minderjarigen krijgen meteen een opvangplaats bij Fedasil. Die groep krijgt voorrang op de alleenstaande mannen. Daardoor moeten vandaag nog duizenden mannen zelf onderdak regelen, waardoor ze vaak op straat of in kraakpanden belanden. 

"Het blijft absoluut nog een uitdaging om extra opvangplaatsen te regelen op korte termijn", zegt Spinnewijn. Maar volgens de Fedasil-directeur is dat niet de enige manier om het opvangtekort aan te pakken.

"Het probleem is de uitstroom. Er is een heel simpele basiswet in de asiel- en opvangcontext: als je meer instroom hebt, moet je meer uitstroom hebben. Die uitstroom kan je alleen creëren door snellere asielbeslissingen te nemen."

"Asiel is een keten die maar zo sterk is als de zwakste schakel", zegt Spinnewijn. En de zwakste schakel, dat zijn de lange asielprocedures, luidt het.

Op dit moment duren asielprocedures gemiddeld langer dan een jaar. Nochtans zou er volgens het regeerakkoord al na 6 maanden een asielbeslissing moeten komen. "Als we de procedure van 6 maanden, zoals die in het regeerakkoord staat, zouden respecteren, zouden we vandaag te veel plaatsen hebben", zegt Spinnewijn.

Maar waarom zijn snellere procedures zo moeilijk? Volgens Steven Bouckaert, professor Vreemdelingenrecht aan de KU Leuven, ligt dat onder meer aan de hoge instroom. Om die te kunnen behandelen, moet daar voldoende personeel voor zijn, klinkt het. 

"De capaciteit van de diensten die deze dossiers moeten beoordelen, is verhoogd tijdens deze regeerperiode. Dat vraagt een zekere expertise. Dat zijn zaken die je niet op heel korte termijn invoeren."

"Op dit moment krijgt ongeveer de helft van de asielaanvragen een positieve beslissing", gaat de professor verder. "Die groep, die erkend wordt, moet kunnen doorstromen naar de gemeenten en heeft huisvesting nodig."

Maar dat gebeurt niet altijd. "In dat stuk van de keten stokt het, waardoor die groep soms nog voor een bepaalde periode in de opvangstructuur van Fedasil verblijft."

De huisvesting is overigens ook een knelpunt in andere Europese landen. "De overgang van materiële opvang naar autonoom wonen, vaak met een leefloon of werk, is ook in buurlanden als Nederland een probleem", stelt Bouckaert.

"Daar richt men verenigingen op waardoor de overgangsperiode van asielzoekers niet noodzakelijk in de opvangstructuur hoeft te verlopen. Zo gaat dat onder meer over burgers die bereid zijn om mensen met een positieve beslissing voor een bepaalde duur te huisvesten, zodanig dat de druk op de opvangstructuur wordt verlicht."

"Dat is vergelijkbaar met de manier waarop we met de toestroom van Oekraïners zijn omgegaan. We zijn toen lokaal met OCMW's en met burgers die bereid waren om mensen eventueel in huis te nemen, aan de slag gegaan. Die grote groep is dus niet in de opvangstructuur van Fedasil terechtgekomen, dat zou trouwens ook helemaal niet gelukt zijn."

Niet alleen de uitstroom, ook de instroom moet beter aangepakt worden, klinkt het. Volgens professor Bouckaert doet men dat best op Europees niveau. "Anders komt iedereen met eigen maatregelen en krijg je een concurrentieslag waarbij iedereen steeds strengere regels stelt die het probleem niet noodzakelijk oplossen, en de lidstaten de regelgeving voortdurend wijzigen."

Daar moet het Migratiepact, dat enkele maanden geleden door het Europees Parlement werd goedgekeurd, verandering in brengen, klinkt het. Met het pact komt er een strengere screening van migranten bij de Europese buitengrenzen. Het pact voorziet ook in een solidariteitsmechanisme, waarbij lidstaten erkende asielzoekers moeten overnemen van landen die onder hoge migratiedruk staan. 

"Het is een omvangrijk, ambitieus pakket, maar het zal nog een periode duren vooraleer het pact ook operationeel is", aldus Bouckaert.