Politici en organisaties verzinnen graag tradities die zogezegd tot de oude Grieken en Romeinen teruggaan, maar vaak nemen ze een loopje met de historische werkelijkheid. Dat zegt classicus Patrick De Rynck in onze podcast "Het uur van de waarheid" naar aanleiding van zijn boek "Zeus in jeans". Daarin bundelt hij valse beweringen over de oudheid.
Leugens over oude Grieken en Romeinen: geen fascistische groet, witte tempels of migratie als oorzaak van de val
Elke week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
"Mensen moeten weten dat de oudheid vaak misbruikt wordt", steekt Patrick De Rynck van wal. De classicus schreef met 'Zeus in jeans' een boek waarin hij aantoont hoe de Oude Grieken en Romeinen ons dagelijks leven nog steeds bepalen. Al is de historische waarheid soms ver zoek.
"Politici of organisaties grijpen terug naar de oudheid om zichzelf een stamboom en prestige te geven. Maar vaak klopt er historisch niets van. Zulke toe-eigeningen zeggen alles over degene die het doet, en niets over de Grieken en Romeinen zelf."
Van klassieke LGBTQ-rechten, bedenkingen bij massamigratie of de fascistische groet: we zetten een aantal misleidende beweringen op een rij.
Mag Europa de foto's controleren die jij rondstuurt? En leugens over Grieken en Romeinen!
De marathon
Toen de Atheners de slag bij Marathon wonnen tegen de Perzen, liep een afgepeigerde soldaat 42 kilometer naar Athene om de overwinning te melden. Tot daar de legende. "Die veldslag en Marathon bestaan echt, al ligt het in vogelvlucht op 35 kilometer van Athene. Maar dat verhaal over de loper is pas 600 jaar na de slag opgedoken. Vergelijk het met een anekdote over Jan van Eyck (de 15e-eeuwse schilder) die nu pas opduikt", zegt De Rynck.
"Bovendien liepen de Oude Grieken op hun Olympische Spelen - afhankelijk van de bron - 3 tot 5 kilometer. De marathon als loopnummer is pas eind 19e eeuw door Pierre de Coubertin ingevoerd, toen hij de moderne Olympische Spelen bedacht. Hij wilde met het verhaal van de marathon appelleren aan mannelijke viriliteit en heroïek. Ook de rondreizende olympische vlam is trouwens een uitgevonden traditie."
Witte tempels en bustes
Nog een klassieke misvatting: oude Griekse en Romeinse gebouwen waren niet hagelwit. Nochtans was dat eeuwenlang het beeld in gravures, tekeningen of zelfs de sandalenfilms in Hollywood.
"In de oudheid waren standbeelden en gebouwen fel gekleurd. In het Gallo-Romeins museum in Tongeren loopt daar een expo over. Sommige bezoekers reageren heel fel, en vinden het vrij kitscherig. Hun beeld over die statige witte oudheid ligt aan diggelen, nochtans is dat de wetenschap", zegt De Rynck.
De Rynck wijst ook op een gekleurde interpretatie van de geschiedenis op archeologische sites. "Op de Akropolis in Athene is alles verwijderd dat dateert van na de klassieke oudheid. Het is alsof daar geen christelijke, Frankische of Turkse periodes zijn geweest. Enkel de reine "pure" oudheid staat nog overeind."
De Romeinse groet
"Geen enkele Romein in de Oudheid heeft ooit een groet uitgebracht zoals Mussolini of Hitler", aldus De Rynck. "'Il salute romano' zou voor het eerst zijn gebracht in 1919 door dichter-soldaat en Mussolini-fan Gabriele D’Annunzio. De groet werd snel gemeengoed bij de fascisten. Mussolini en de zijnen wilden zich graag voorstellen als opvolgers van het grote Romeinse Rijk."
De inspiratie voor de vermeende Romeinse groet komt hoogstwaarschijnlijk van het classicistische schilderij 'De eed van de Horatii' van David uit 1784. Daar zie je drie Romeinse soldaten de rechterarm strekken.
"Rome ging ten onder aan migratie"
De val van het West-Romeinse Rijk in 476 is een samenspel van verschillende gebeurtenissen en tendensen. "Er zijn honderden wetenschappelijke theorieën over die val. Toch verwijzen hedendaagse politici in hun retoriek vaak naar één oorzaak: vreemde volkeren in Rome. Maar dat is veel te simplistisch. Ze maken dan de analogie met het hedendaagse Europa dat ten onder zou gaan aan migratie", zegt De Rynck.
"Op een gelijkaardige manier hebben kerkvorsten en kardinalen hun eigen agenda gezet via een andere theorie. Zij verwijzen naar de Romeinse seksuele uitspattingen en openlijke homoseksualiteit als reden voor de val, zonder wetenschappelijk bewijs", zegt De Rynck.
LGBTQIA+
Dat brengt ons naadloos bij het volgende thema. Klopt het dat de Romeinen en Grieken veel minder taboes hadden over seksualiteit en geaardheid? "Neen, ook dat is een historische misinterpretatie, gestart bij de eerste voorvechters van homorechten. Het woord homoseksueel dateert ook van 1896, niet uit de oudheid", aldus De Rynck.
Om het eenvoudig samen te vatten, kan je zeggen dat er in de oudheid twee seksuele rollen waren: de actieve die penetreert en de passieve die ontvangt. Viriele mannen moesten de actieve rol opnemen. Of ze dan vrouwen of knaapjes penetreerden, was van minder belang. Als man een andere man bevredigen was vanuit die actieve logica een belediging, en een reden om uitgelachen te worden. Grieken en Romeinen bekeken lust dus niet met de huidige bril van hetero-, homo- of biseksualiteit.
"Maar er waren zeker taboes en beperkingen rond seksualiteit", bepleit De Rynck in zijn boek. "Een te grote seksuele appetijt was voer voor spot. Bij uitstek als het oudere vrouwen betrof. Er was bij de Romeinen bijvoorbeeld ook de regel dat je een vrijgeboren jongen met rust moest laten. Met slaafjes, slaven en slavinnen mocht dan weer alles. Mensen met fysieke kenmerken van het andere geslacht werden met wantrouwen bekeken of als buitenissigheden beschouwd."
'Zeus in Jeans' van Patrick De Rynck is uitgegeven bij Lannoo.
