Vandaag en morgen vindt in Zwitserland een internationale top over vrede in Oekraïne plaats, waar zo'n 90 landen en organisaties aan deelnemen. Een vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne moeten we zeker niet verwachten, in de eerste plaats omdat Rusland niet is uitgenodigd. Oekraïne wil vooral meer internationale steun vinden voor zijn eigen vredesplan.
Zeker 90 landen praten in Zwitserland over vrede in Oekraïne: wat hoopt Zelenski met de internationale top te bereiken?
Freek Willems
Gepubliceerd:
Hoe is de top tot stand gekomen?
De internationale vredestop vindt plaats in Bürgenstock, een luxueus vijfsterrenresort in de buurt van de Zwitserse stad Luzern. De Oekraïense president Volodimir Zelenski koos Zwitserland uit vanwege zijn neutrale status in Europa. (Volgens Rusland geeft Zwitserland door de top te organiseren die neutrale status net op.)
De top is het voorlopige orgelpunt van wat het voorbije anderhalf jaar de 'vredesformule' van Zelenski is gaan heten. Die formule is gebaseerd op een 10-puntenplan dat de Oekraïense president in november 2022 heeft voorgesteld op een G20-top.
Met dat 10-puntenplan wil Oekraïne zijn eigen visie uitdragen op hoe de oorlog met Rusland moet eindigen, na verschillende initiatieven van derde landen (zoals China, een groep Afrikaanse landen en het Vaticaan, red.).
Het voorbije jaar vonden al enkele kleinere vredesconferenties op een lager niveau plaats, waar het 10-puntenplan besproken werd, zoals in de Zwitserse stad Davos en Saudi-Arabië. Deze top nabij Luzern is de grootste tot nog toe en op een hoger niveau, met meerdere staatshoofden en regeringsleiders op de gastenlijst.
Welke landen zijn aanwezig?
Zelenski windt er geen doekjes om: het succes van de mondiale vredestop valt of staat met het aantal landen dat aanwezig zal zijn en door wie ze vertegenwoordigd worden. Oekraïne hoopt uiteraard op zoveel mogelijk staatshoofden en regeringsleiders.
De Zwitserse overheid, die de top organiseert, heeft naar eigen zeggen naar meer dan 160 landen en organisaties een uitnodiging gestuurd. Voorlopig zouden minstens 90 landen en organisaties hebben toegezegd. Een officiële lijst is er nog niet.
VS wel
Uiteraard zullen heel wat westerse bondgenoten aanwezig zijn, zoals de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Spanje. Ook België zal vertegenwoordigd zijn.
Zelenski hoopte vurig op de komst van de Amerikaanse president Joe Biden. Dat de vredestop vlak na een top van de G7 in Italië plaatsvindt, is geen toeval. Zelenski wilde het Biden zo gemakkelijker maken, omdat hij toch al in Europa is. Maar Biden hapte niet toe, Oekraïne zal tevreden moeten zijn met vicepresident Kamala Harris en nationaal veiligheidsadviseur Jack Sullivan.
Frankrijk en Duitsland zijn wel op het hoogste niveau vertegenwoordigd, met president Emmanuel Macron en bondskanselier Olaf Scholz. Naast de westerse bondgenoten komen ook een reeks landen uit Afrika, het Midden-Oosten, Azië en Latijns-Amerika.
Ook dat is voor Oekraïne van groot belang, omdat het actief op zoek is naar meer steun in het 'globale zuiden'. Maar daar staat kennelijk niet iedereen voor deze top te springen, omdat men geen problemen wil met Rusland.
Rusland en China niet
Rusland zelf zal er niet zijn. Het land is niet uitgenodigd. Maar het was hoe dan ook niet van plan om te komen. "Zinloos", luidt het. "Over plannen voor vrede in Oekraïne praten zonder de deelname van Rusland is nogal vreemd en belachelijk", zei de woordvoerder van president Poetin enkele maanden geleden.
Ook China komt wellicht niet, toch wel een serieuze domper voor Zelenski. China, dat eerder wel aanwezig was op een kleinere top van lager niveau, vindt dat Oekraïne en Rusland gelijkwaardig aan de top hadden moeten deelnemen.
2 andere BRICS-landen, Brazilië en India, zouden mogelijk wel aanwezig zijn. Al zou het enkel om lagergeplaatste vertegenwoordigers gaan. BRICS is een alliantie van opkomende economieën, naast Rusland maken onder meer Brazilië, Zuid-Afrika, India en China er deel van uit. Rusland zou die landen naar verluidt stevig onder druk hebben gezet om niet naar de top te gaan.
Wat is het doel van deze top?
Om met de deur in huis te vallen: na dit weekend zal er geen vredesakkoord tussen Rusland en Oekraïne op tafel liggen. Zelfs geen kladversie. Om te beginnen omdat Rusland niet aanwezig is. Maar zo'n akkoord is ook niet het doel van deze top. Ze is pas het begin van een proces.
Oekraïne zoekt in de eerste plaats meer internationale steun voor zijn eigen vredesplan, het eerder genoemde 10-puntenplan. Met andere woorden: internationale steun voor vrede op Oekraïense voorwaarden. Oekraïne hoopt dat na deze top enkel nog over het Oekraïense plan wordt gepraat en er geen andere initiatieven van derde landen meer opduiken.
Dat 10-puntenplan bestaat onder meer uit nucleaire veiligheid en energieveiligheid, voedselveiligheid, het vrijlaten van alle krijgsgevangenen en gedeporteerden (inclusief Oekraïense kinderen), het herstel van de territoriale integriteit, de terugtrekking van alle Russische troepen uit Oekraïne en het eindigen van de vijandigheden en een rechtvaardige bestraffing (verantwoording afleggen voor oorlogsmisdaden).
Oekraïne beseft dat in Zwitserland zeker niet over alle punten een gemeenschappelijk standpunt zal worden gevonden. Over het herstel van de territoriale integriteit en de terugtrekking van de Russische troepen zullen meerdere landen ongetwijfeld (nog) geen standpunt durven in te nemen. Al was het maar om Rusland niet voor het hoofd te stoten.
Zelenski kondigde eerder al aan dat de top vooral zal focussen op nucleaire en energieveiligheid (de bescherming van de kerncentrales in Oekraïne en een einde aan de aanvallen op kritieke infrastructuur zoals energiecentrales), voedselveiligheid (met onder meer de bescherming van de haveninfrastructuur aan de Zwarte Zee) en de vrijlating van krijgsgevangenen en Oekraïense kinderen die naar Rusland zijn meegenomen.
Zelenski hoopt dat de aanwezige landen daarover tot gemeenschappelijke standpunten kunnen komen, die dan later verder uitgewerkt moeten worden. Om ten slotte een finaal plan dat voldoende steun geniet aan Rusland te kunnen voorleggen tijdens eventuele toekomstige vredesgesprekken. Bijvoorbeeld op een volgende top waarop Rusland dan wel uitgenodigd zou worden.
Sommige westerse analisten noemen het 10-puntenplan van Zelenski onrealiseerbaar, omdat het Poetin niet de kans geeft om deze oorlog zonder gezichtsverlies te beëindigen. Maar de westerse bondgenoten lijken het plan wel te steunen, toch in het openbaar.
De vraag is of Zelenski na dit weekend ook op bredere, internationale steun zal kunnen rekenen en zondagavond zal kunnen uitpakken met een stevige slotverklaring.
