Slimme vragen van jongeren, kopstukken die afstand nemen van regering en ode aan aftelklok: onze politiek journalisten kiezen hoogtepunten uit campagne

Beginnen doen we met politiek journalist Lonne Van Erp. Zij focuste zich tijdens deze verkiezingscampagne vooral op de first time voters, jongeren die voor het eerst hun stem uitbrengen. Haar persoonlijke hoogtepunt is het televisieprogramma 'Eerste keus'.

"Het is mij opgevallen hoe die jonge mensen erg slimme en gedurfde vragen hebben gesteld aan doorgewinterde politici, en hoe ze met hen in discussie durfden te gaan. Die discussies waren ook vaak een pak constructiever dan we gewend zijn in de typische politieke debatten."

"Af en toe zijn daar ook heel opvallende zaken uitgekomen. Denk maar aan de discussie rond lessen over gender en holebirechten naar aanleiding van de vraag van Eli, die moslim is. Ik denk dat dat bij veel mensen is blijven hangen en dat het ook geleefd heeft tijdens de campagne."

Eén moment sprong er voor Van Erp bovenuit. "Het moment dat mij het meest is bijgebleven, is Bart De Wever die op een vraag van een van de jongeren voor het eerst heel duidelijk zegt dat hij niet met Vlaams Belang gaat samenwerken. Een antwoord waar Wetstraatjournalisten al maanden achter zaten."

Ook Wetstraatwatcher Ivan De Vadder had de afgelopen weken zijn handen vol met het volgen en analyseren van verkiezingsdebatten. Hij vond het debat in Terzake tussen Alexander De Croo (Open VLD) en Bart De Wever (N-VA) het meest opvallende.

"Op een bepaald moment krijgt Bart De Wever een uitgestoken hand van premier De Croo om centrumrechts een hervorming door te voeren. De Wever merkt op dat het in dat geval logisch is dat de grootste partij van die coalitie ook de premier levert, denkende dat hij dat met N-VA zal zijn. De Croo kan niet anders dan dat toegeven."

Volgens De Vadder komen er op dat moment heel wat zaken samen. "Het idee van een nieuwe centrumrechtse regering wordt daar eigenlijk bevestigd, alsook het idee van Bart De Wever als eerste minister. Daarnaast wordt daar ook bevestigd dat de N-VA niet met Vlaams Belang zal besturen en dat de kans dat Alexander De Croo opnieuw premier wordt, klein is." 

"Omdat al die dingen in dat debat samenkomen, is dat voor mij een van dé politieke hoogtepunten van de verkiezingscampagne", aldus De Vadder.

Wat voor politiek journalist Bart Verhulst het meest in het oog sprong tijdens deze campagne, was de afwezigheid van Vlaamse thema's in de debatten. "Ik vind het opvallend dat Vlaanderen zo weinig aan bod is gekomen. Van de wieg tot het graf heb je met Vlaanderen te maken, maar dat was er niet aan te merken tijdens de debatten."

"Hoewel de grote uitdagingen bij het federale niveau liggen (migratie, belastingen, pensioenen, red.), zijn er in Vlaanderen toch ook heel wat uitdagingen: de hoge wachtlijsten in de zorg en voor sociale woningen, het stikstofdossier, het openbaar vervoer dat vierkant draait… Ik snap niet dat die thema's zo weinig aan bod gekomen zijn."

"Bij de huidige Vlaamse meerderheidspartijen was het duidelijk dat het zo weinig mogelijk over Vlaanderen mocht gaan, zegt Verhulst. "En waar was Jan Jambon (N-VA)? Ik heb zelden geweten dat een Vlaamse minister-president zo afwezig was tijdens een verkiezingscampagne."

"CD&V heeft pas in de laatste week voor de verkiezingen een persconferentie gegeven over de Vlaamse thema's, vanuit de gedachte dat het meer over Vlaanderen moest gaan. Dan denk ik: je bent er wel wat laat mee."

Maar ook bij de oppositiepartijen was er weinig aandacht voor Vlaanderen. "Groen heeft een paar amechtige actietjes gedaan. Bij Vlaams Belang ging het vooral over migratie, wat natuurlijk een federaal thema is. Vooruit heeft zich wel vrij hard geprofileerd met het dossier over de gratis schoolmaaltijden."

"Maar waar zijn de ideeën om de wachtlijsten in de zorg op te lossen, of voor een beter openbaar vervoer te zorgen? Die zijn bij geen enkele partij echt naar voren gebracht."

Het hoogtepunt van wetstraatjournalist Anne Vanrenterghem is niet zozeer een markante uitspraak, of een pittig debat. Zij wil een ode brengen aan de aftelklok in Terzake, die nu meer dan ooit nodig is, aldus Vanrenterghem.

"De aftelklok is natuurlijk niet nieuw, maar het gebruik ervan vind ik heel goed. Het zorgde er namelijk voor dat de debatten telkens heel hoffelijk verliepen. Dat is in deze tijden nodig, omdat politici daardoor beseffen dat het over de inhoud moet gaan en dat door elkaar heen praten enkel tijdverlies is." 

"Het wantrouwen tegenover politici stijgt ook alleen maar, en dan helpt het niet als je ze voortdurend ruzie ziet maken", zegt Vanrenterghem. "Ik merk ook dat politici een aftelklok aangenamer vinden, omdat ze zo rustig hun punt kunnen maken en niet telkens moeten vechten om aan het woord te komen."

En dat is ook voor de kijker een pak aangenamer, aldus Vanrenterghem. "Door de aftelklok heb ik heel graag naar die debatten gekeken. Dan verloopt het gesprek rustiger en kan je beter volgen wat er effectief wordt gezegd. Misschien dat we de aftelklok ook buiten de verkiezingen moeten gebruiken? Alvast iets om over na te denken."

Voor de VRT NWS-podcast 'Het ontbijt' zat Michaël Van Droogenbroeck de afgelopen weken aan de ontbijttafel met zowat alle politieke kopstukken, zowel aan Vlaamse als aan Franstalige kant. Het viel hem op dat sommige regeringspartijen tijdens de laatste debatten afstand hebben genomen van hun eigen coalitie.

"Het is opvallend dat premier Alexander De Croo (Open VLD) en Sammy Mahdi (CD&V) afstand nemen van hun eigen regering. Zij hebben redelijk expliciet gezegd dat ze de Vivaldi-coalitie niet wensen verder te zetten, en leggen zelfs al een alternatieve centrumrechtse regering op tafel."

"Die dubbele tendens heb ik nog niet veel meegemaakt", aldus Van Droogenbroeck. "Vooral een premier die zegt dat hij de regering waar hij zelf hoofd van is, niet wenst verder te zetten, is opmerkelijk."