Europees wetsvoorstel wil je privéberichten inkijken om beelden van kindermisbruik op te sporen, privacy-experts zijn kritisch

In het kader van de strijd tegen kindermisbruik wil de Europese Unie harder optreden tegen de verspreiding van online beelden . Met dat doel voor ogen, legde de Europese Commissie al in 2022 een voorstel op tafel dat technologiebedrijven verplicht beelden van kindermisbruik op te sporen en te melden. Dat leidde tot heel wat kritiek, maar nu ligt onder Belgisch voorzitterschap een aangepaste versie klaar. Het Europees Parlement heeft daarover al een standpunt ingenomen, nu ligt het op de tafel van de lidstaten.

In die aangepaste versie is nog altijd sprake om beelden op te sporen in de privécommunicatie van gebruikers. Wie niet akkoord gaat met de nieuwe gebruiksvoorwaarden zou geen beelden meer kunnen delen.

"De technologiebedrijven, zoals communicatieapplicaties, zouden dan moeten nagaan of er een risico bestaat dat dergelijke beelden op hun platformen gedeeld worden. Als het om een groot risico gaat, dan moeten zij die opsporen en melden", legt Sofie Royer, privacyexpert verbonden aan de KU Leuven en Universiteit Antwerpen, uit in ‘Het uur van de waarheid’ op Radio 1.

Ook de vakantiekiekjes die je via WhatsApp verstuurt, zouden dan door het technologiebedrijf in de gaten gehouden moeten worden. Daar knelt volgens Royer het schoentje. "Het voorstel is niet zo problematisch wanneer het gaat over beelden die circuleren op openbare platformen, maar er schuilt wel een groot probleem in wanneer het gaat over onze privécommunicatie.” 

Die privécommunicatie wordt momenteel op platformen als WhatsApp ‘end-to-end encrypted’. "Dat wil zeggen versleuteld beveiligd, waarbij de verzender de communicatie op slot doet en alleen de ontvanger de sleutel heeft. Zo kan er niemand meeluisteren of -kijken, en is onze communicatie veilig. Daar wil de Europese Commissie dus een uitzondering op."

Op het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie uit 2022 kwam heel wat kritiek. Dat heeft onder andere tot een Belgisch compromis geleid, waarin een aantal beperkingen wordt opgeworpen. "Het moet nu duidelijk beperkt blijven tot beelden, filmpjes en URL’s, dus geen audiobestanden of tekst. Mensen zouden ook op voorhand moeten toestemmen dat hun inhoud gefilterd wordt."

Maar over hoe vrij die toestemming dan is, kan je je volgens Royer vragen stellen. Als je niet toestemt, kan je namelijk ook geen beelden meer versturen. 

Zo zijn nog wel kritische bedenkingen te maken. "Er circuleren heel wat open brieven van wetenschappers die waarschuwen voor de risico’s", weet Royer. Die waarschuwen er onder andere voor dat de technologie om kindermisbruik in beelden te herkennen, niet helemaal betrouwbaar is.

Daar zit de context, die van cruciaal belang is, voor iets tussen. "Gaat het over een foto van een peuter in een zwembadje in de tuin, gestuurd in de familiegroep? Of gaat het over een medische foto, bijvoorbeeld gestuurd naar je dokter? Of gaat het effectief over een beeld van kindermisbruik?" De technologie kan zo een stortvloed aan valse positieven opleveren.

"Ook uit de hoek van de privacyvoorvechters is veel kritiek gekomen. Een overheid die zo verregaand controleert op wat we allemaal versturen, hoort niet thuis in een rechtstaat", zegt Royer. In dat verband is er het ‘probleem van het hellend vlak’. "Technologieën zoals camera’s worden ingevoerd voor redenen waar een groot draagvlak voor bestaat, maar het risico bestaat dat diezelfde technologie nadien wordt ingezet voor andere, misschien minder ernstige misdrijven."

Neem nu de ANPR-camera’s, waarmee nummerplaten herkend kunnen worden. Die zouden oorspronkelijk worden ingezet om terroristen en zware criminelen te klissen, maar kunnen vandaag ook voor andere doeleinden gebruikt worden. Mensen die hun belastingen niet betaald hebben, van de weg halen, bijvoorbeeld.

"Nu wordt er technologie voorgesteld specifiek in de strijd tegen kindermisbruik. Maar eens die technologie op onze smartphones en communicatieapps geïnstalleerd is, is het maar een kleine stap om ook op andere illegale inhoud te controleren."

Over het nut van dergelijke maatregelen kunnen eveneens vragen gesteld worden. "Dat is ook een gevaar waarvoor gewaarschuwd wordt: dat de privacy van onschuldige mensen op de schop gaat, terwijl mensen met kwade bedoelingen hun weg zullen vinden op andere manieren. Dan zou die technologie niet zo doeltreffend zijn."

Het voorstel ligt momenteel nog op tafel en is geen wet. In het verleden heeft het Europees Mensenrechtenhof, het orgaan dat toeziet op de bescherming van de privacy van Europese inwoners, zich al kritisch opgesteld tegenover soortgelijke technologieën. "Het heeft onlangs ook nog bevestigd dat end-to-end encryptie essentieel is om burgers te beschermen", zegt Royer.

Toch zegt het voorstel veel over de tijd waarin we leven. "Het debat over hoeveel privacy we moeten opofferen in ruil voor meer veiligheid is er een van alle tijden, maar leeft zeker vandaag", klinkt het.

"De vraag is of surveillancetechnologieën in het algemeen onze samenleving effectief veiliger maken. We moeten er toch altijd bijvertellen dat er ook risico's aan verbonden zijn." Misbruik van gegevens, cyberaanvallen en discriminatie: ook daar moet volgens Royer goed over nagedacht worden.