Zinkt het Europees Parlement - letterlijk - weg in het Brusselse moeras?

Het Europees Parlement verhuist een keer per maand van Brussel naar Straatsburg: een dure en milieuonvriendelijke operatie, die eurosceptici wel vaker aangrijpen om de EU weg te zetten als een geldverslindende machine. Regelmatig zijn er dan ook oproepen om het parlement één definitieve locatie te geven: Brussel of Straatsburg. 

Dat vindt ook JA21 . De partij is een afsplitsing van Forum voor Democratie en ze voelen zich de erfgenamen van Pim Fortuyn. Volgens NPO heeft JA21 een "rechts-conservatieve agenda met liberale thema’s". Volgens de partij zou het Paul-Henri Spaak-hoofdgebouw in Brussel op een moeras gebouwd zijn en langzaamaan wegzinken. Omdat de renovatie 1 miljard euro zou moeten kosten, wil JA21 “het gebouw in Brussel terugschenken aan het moeras en verhuizen naar Straatsburg”.

Het Paul-Henri-Spaak-gebouw was in 1993 klaar en kostte toen, omgerekend, 300 miljoen euro. Dat het in slechte staat verkeert, is geen groot geheim. In 2012 werden bijvoorbeeld barsten in het dak van het halfrond ontdekt. Dat het nu ook zou wegzinken in moerasgrond, schetst een catastrofaal beeld en draagt bij aan het idee van de EU die onzorgvuldig met belastinggeld zou omspringen. Daarnaast is het koren op de molen van (voornamelijk Franse) voorstanders om het Parlement in Brussel op te geven ten voordele van Straatsburg.

Hoogeveen laat weten dat hij zich baseert op artikels van NOS en NRC uit juni 2017. Daar is inderdaad sprake van dat het gebouw aan het tempo van een centimeter per jaar zou wegzakken in het moeras. De artikels verwijzen naar een vertrouwelijke nota van het Bureau van het Europees Parlement over de toestand van het gebouw.

Die nota werd in 2017 opgesteld nadat studies aantoonden dat het gebouw in slechte staat was. De keuze tussen renovatie of sloop en wederopbouw lag dan ook op tafel. In een vergadering over de nota is er sprake van “verouderde technische installaties, grote waterlekken, het gebrek aan koelcapaciteit voor technische ruimten, het feit dat de toegangen niet voldoen aan verschillende besluiten van het Bureau inzake veiligheid en de Belgische regels inzake evacuatiecapaciteit.” 

Over het wegzakken van de fundering werd in de vergadering niet gesproken. In juni 2017 berichtten verschillende media over de nota, maar nergens - buiten in de twee Nederlandse artikels - valt te lezen dat het gebouw aan een centimeter per jaar in het Brusselse moeras zou zakken. Ook Politico , dat de nota kon inzien, vermeldt het niet. VRT NWS probeerde de inhoud van de nota te verifiëren, maar ook in 2024 bleek die nog vertrouwelijk te zijn. 

Het Europees Parlement schreef een architectuurwedstrijd uit voor een renovatie- of nieuwbouwproject. Het winnende renovatieproject , gekozen in juli 2022, voorzag onder meer in een transparante daktuin. Dit plan werd een jaar later om budgettaire redenen afgevoerd en er werd besloten enkel strikt noodzakelijke renovaties door te voeren. Stapsgewijs, zodat het Parlement ondertussen kan blijven functioneren. Voorbereidingen starten volgend jaar en de werken zelf vanaf 2027.

De renovaties worden begroot op 455 miljoen euro - minder dan de helft van wat JA21 beweert - en zijn er vooral op gericht het gebouw energiezuiniger en moderner te maken, niet om verzakkingen te verhelpen. Dat laat een woordvoerder van het Europees Parlement weten en is ook terug te vinden in het verslag van de vergadering van het Bureau hierover: lekken worden verholpen, de technische installaties worden gemoderniseerd en de renovatie moet het gebouw ook laten voldoen aan de laatste nieuwe veiligheidseisen.

Is het parlement dan wel op een moeras gebouwd? Niet echt. Het Paul-Henri Spaak-Gebouw staat in de vallei van de (overkapte) Maalbeek. De ondergrond bestaat deels uit klei, zand en grind, afgezet door de beek. Dat heeft effect op de manier waarop een gebouw zich zet na constructie, omdat het gewicht van het gebouw de bodem eronder samendrukt. Dat is bij het Paul-Henri Spaak-gebouw niet anders, maar is iets heel anders dan 'wegzinken'. 

Volgens een woordvoerder van het Europees Parlement is bij het ontwerp van het gebouw met zetting rekening gehouden. De grootste zetting gebeurde in de eerste jaren na constructie en nam daarna af. Die zetting wordt tot op heden gecontroleerd, maar verloopt volledig volgens wat verwacht werd. Het gebeurt volgens de woordvoerder niet aan een tempo van een centimeter per jaar, veroorzaakt geen structurele problemen en is dan ook geen onderwerp van de geplande renovatie.

Ook het Brusselse Commissariaat voor Europa en Internationale Organisaties laat weten dat de funderingen niet gerenoveerd worden, en dat dit ook niet nodig is. Het gebouw is veilig, verzekert een woordvoerder. 

In een reactie aan het Nederlandse Algemeen Dagblad erkent Michiel Hoogeveen dat zijn uitspraak niet klopte. Hij was uitgegaan van 1 miljard euro omdat de krantenartikelen uit 2017 al spraken over bijna een half miljard. De bouwkosten zijn in de tussentijd enorm gestegen en bovendien vallen dit soort projecten altijd duurder uit, was zijn redenering. "Als het Europees Parlement nu zegt dat het 455 miljoen euro kost, dan is het dat. Een fout van onze kant. C’est la vie.”

Toen hij las dat het Spaakgebouw verbouwd wordt, ging Hoogeveen ervan uit dat de verzakking uit de nieuwsartikelen van 2017 de reden vormde. Daar komt bij dat hij in een stuk van het Europees Parlement zélf las over de ‘deteriorating’ (verslechterende) staat van het gebouw. Maar dat blijkt dus te gaan over andere zaken dan een verzakking.

De Europese verkiezingen werden in Nederland al gehouden op donderdag 6 juni. Hoogeveen verloor daarbij zijn zetel.