Van compost tot huidzalf: waarom de slakken in je tuin wel degelijk nuttig zijn

De slakken: we ontkomen er niet aan. Door het natte en warme voorjaar overspoelen ze onze tuinen en wegen. Ze vreten niet alleen onze moestuinen leeg, maar ook de bloemenweides, zo bleek deze ochtend nog uit de resultaten van 'Maai Mei Niet'. De actie leverde dit jaar minder nectar op dan de vorige jaargangen.

Daar zit de klimaatverandering voor iets tussen,  zegt Thierry Backeljau, bioloog bij het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen en Universiteit Antwerpen in 'De wereld van Sofie'.

"Er is geen direct oorzakelijk verband, maar als het klimaat verandert, heeft dat uiteraard een invloed op de populaties. De klimaatverandering kan er ook toe leiden dat slakken uit andere regio's van de wereld zich hier vestigen. Dat proces is al jaren bezig, en de mens speelt er een heel grote rol in."

In de toekomst zullen we nog meer natte, warme voorjaarsperiodes krijgen, en daar zullen de slakken baat bij hebben. "Het is een groep van organismen die al heel lang bestaat en nog zeer lang zal blijven bestaan. Slakken passen zich ook zeer goed aan aan veranderende omstandigheden. Ze zijn zeer succesvol, en we zijn er zeker nog niet vanaf."

Erg vindt Backeljau dat niet. Want slakken, benadrukt hij, zijn "zeer fascinerende diertjes". "Het zijn weekdieren, net zoals mossels, oesters en inktvissen. Dat is een enorm grote en diverse groep van dieren. Men schat dat er op dit moment 120.000 tot 130.000 verschillende soorten weekdieren op de wereld zijn. Daarvan zijn er ongeveer 80.000 slakken."

"Slakken zijn de enige weekdieren die ook op land kunnen overleven, al leeft de meerderheid wel in zee. Het aantal landslakkensoorten schat men op 25.000 tot 30.000. Dat zijn er dus toch nog zeer veel."

Het zijn bovendien ook zeer oude beestjes. "De groep van weekdieren in zijn geheel bestaat al sinds het begin van het meercellige leven. Zeeslakken, en weekdieren in het algemeen, bestaan al meer dan 500 miljoen jaar. Landslakken zijn natuurlijk pas beginnen evolueren toen het leven aan land kwam. Die zijn dus iets jonger, maar het gaat nog altijd om een paar 100 miljoen jaar."

Je treft slakken daardoor vaak aan in fossielen. "Als je alle fossiele soorten optelt bij de 120.000 soorten die vandaag leven, dan kom je aan een nog veel groter aantal soorten."

Fascinerend zijn ze dus zeker, die slakken. Maar welk nut hebben ze? "Dat is een zeer menselijke vraag. (lacht) Stel je voor dat slakken dezelfde vraag zouden stellen over ons, dan zouden we in de problemen komen. Want voor hen hebben we niet zoveel nut. Behalve onze tuintjes dan."

"Maar slakken hebben een heel belangrijke rol in het ecosysteem. Door afval, plantenresten en dode organismen te eten, ondersteunen ze de voedselcyclus. Ze bieden voedingsstoffen aan aan de bodem, net zoals aardwormen en miljoenpoten. Het zijn echte composteerders. Zo onderhouden ze de bodem waar planten op moeten groeien."

"Voor de mens spelen ze ook een belangrijke rol. Dezelfde slakken die onze groenten opeten, worden gebruikt om cosmetica of zalven tegen huidaandoeningen te maken."

"In andere habitats dan onze tuintjes spelen ze ook een belangrijke rol als maaier. Net zoals schapen eten ze snelgroeiende plantjes zoals grassen weg. Daardoor krijgen traaggroeiende planten meer kans, waardoor je meer diversiteit krijgt in het ecosysteem."

Ben je, na al deze weetjes, de slakken in je tuin toch nog beu, dan kan je ze buitenhouden door natuurlijke barrières aan te leggen. Ook de natuur zelf kan een handje toesteken. De slak heeft immers een aantal natuurlijke vijanden.

"Egels zijn dat, maar ook kippen zijn efficiënte slakkeneters. Vogels, padden en een aantal roofkevers jagen ook op slakken. Maar enkel en alleen die rovers zullen op dit moment niet volstaan om de slakkenpopulatie in je tuin onder controle te krijgen."