Nederlandse Justitie zoekt buitenlandse advocaten voor spijtoptanten: "Ik steek mijn hand niet in dat wespennest"

Dat Nederlandse strafpleiters deze opdrachten liever aan zich voorbij laten gaan, heeft alles te maken met het zogeheten Marengo-proces, de rechtszaak tegen Ridouan Taghi, een kopstuk van de Nederlandse drugsmaffia.

Hij werd in februari van dit jaar veroordeeld nadat hij aan de galg was gepraat door spijtoptant Nabil B. Om hem op andere gedachten te brengen, schuwde het netwerk rond Taghi het geweld niet. Uiteindelijk werden zowel de broer van B., zijn advocaat en zijn vertrouwenspersoon, journalist Peter R. de Vries, doodgeschoten.

Strafpleiter Kris Luyckx begrijpt de weigering van zijn Nederlandse collega's. "Gezien de huidige veiligheidssituatie in Nederland is die terecht, denk ik." Zelf stond hij enkele jaren geleden nog voetbalmakelaar Dejan Veljkovic bij toen die in de naweeën van het voetbalschandaal de allereerste spijtoptant in ons land werd. Dat was uiteraard een andere context.

"Ik kan niet zeggen dat die dingen in België niet zouden kunnen gebeuren. De geweldspiraal is de laatste jaren vanuit Nederland naar ons land overgewaaid. Maar in Nederland is het toch nog altijd van een andere orde. Die geweldcultuur is daar toch al veel langer aan de gang."

In ons land worden nu vooral maatregelen genomen om de veiligheid van spijtoptanten te garanderen. "Sowieso vindt een veiligheidsanalyse van de cliënt plaats. Die dreiging is bij de meeste conflicten laag, maar kan ook hoog ingeschaald worden. In het geval van het voetbaldossier was er sprake van zware criminaliteit, maar toch was dat nog van een andere orde dan datgene waar we het nu over hebben."

"In het ergste geval kunnen spijtoptanten met heel hun familie een andere naam krijgen of verhuizen naar het buitenland op kosten van de Belgische staat. Dat is voor advocaten uiteraard geen optie. Zij moeten ook na die zaak nog kunnen voortwerken. Ik denk niet dat er veel staan te springen om samen met hun cliënt te verhuizen."

Toch moet het volgens Luyckx mogelijk zijn om ook de advocaten beter te beschermen door bijvoorbeeld in de plaats van namen van advocaten nummers te gebruiken. "Tot enkele jaren geleden kon je in Nederland een rechter of procureur gewoon een e-mail sturen. Nu kan dat niet meer. Hun identiteit wordt zodanig afgeschermd dat je enkel kan mailen naar procureur 1, 2 of 3."

"Mensen weten niet meer wie daar achter zit. Misschien kan dat systeem ook gebruikt worden voor advocaten waardoor de identiteit van die advocaat niet per se kenbaar gemaakt hoeft te worden in dat dossier."

Zeker in ons land zou dat soelaas kunnen bieden. Spijtoptanten hoeven bij ons niet meer de hele strafrechtelijke procedure te doorlopen omdat er vooraf al een akkoord wordt gesloten over de straf. Een advocaat hoeft dan ook niet meer te pleiten. Zijn belangrijkste taak ligt in het voorafgaande traject, tijdens de onderhandelingen en de verhoren.

Sowieso is werken met een spijtoptant voor een advocaat extra riskant, aldus Luyckx. "Het gaat hier heel vaak om mensen die zelf ook crimineel zijn en beschikken over bepaalde informatie. Het zijn mensen die gepokt en gemazeld zijn in de criminaliteit. Als je hen wil bijstaan, loop je zelf ook risico omdat hun verklaringen voor anderen heel lange gevangenisstraffen met zich kunnen meebrengen."

Terug naar de oproep van de Nederlandse Officier van Justitie. Zou hij erop ingaan? "Mijn eerste idee is om te zeggen 'ik ga het absoluut niet doen'. Misschien kunnen ze wel extra veiligheidsmaatregelen nemen, maar ik ga zeker niet mijn handen in dat wespennest steken. Je moet ook aan jezelf denken en aan je familie. Maar er moet dus wel een oplossing gezocht worden en ik denk dat de wetgever daar creatief kan in zijn."