Nederland in de ban van schrijnende zaak: kind van 10 jaar maandenlang mishandeld door pleegouders zonder dat iemand ingreep

Eerst de feiten op een rij: dinsdag 21 mei werd in het midden van de nacht een meisje van 10 zwaargewond - "op het randje van de dood", dixit de burgemeester van Vlaardingen - binnengebracht in een ziekenhuis in Nederland. Ook bij de politie klinkt het dat ze er "verdrietig genoeg, heel slecht aan toe is". 

Ze zou verschillende breuken hebben - en er zouden ook oudere letsels vastgesteld zijn. Ze zou ook ondervoed zijn. 

Omdat er twijfels zijn hoe het meisje aan haar verwondingen gekomen is, wordt er een onderzoek gestart. Niet in het minst naar de pleegouders, waar het meisje al meer dan twee jaar verblijft. 

Hun woning in Vlaardingen wordt ondersteboven gekeerd, camerabeelden worden bekeken, en verschillende mogelijke getuigen worden ondervraagd. De politie en het gerecht willen zo meer duidelijkheid krijgen over wat er zich allemaal achter de muren van het huis in Vlaardingen heeft afgespeeld en - vooral - wat de rol van de pleegouders is. 

Ze worden meteen opgepakt en aangehouden, op verdenking van poging tot doodslag en zware mishandeling. Ze zouden hun pleegdochter ook tegen haar wil hebben vastgehouden. 

Dat de woede in en rond Vlaardingen groot is, blijkt ook uit een incident afgelopen weekend: de ruiten van de woning van het pleeggezin werden vernield. 

Het ergste? Er zouden de afgelopen maanden wel degelijk alarmsignalen geweest zijn dat er iets grondig fout zat, zo melden verschillende Nederlandse media. 

Onder meer bij de organisatie William Schrikker Groep, die het meisje bij het bewuste pleeggezin gezet had, zou er verschillende keren aan de alarmbel getrokken zijn. 

Buurtbewoners zouden ook een wijkteam en een meldpunt kindermishandeling verwittigd hebben. Volgens De Telegraaf was het meisje op een bepaald moment kaalgeschoren, zagen omwonenden dat ze met een gebroken arm onkruid moest wieden en werd het meisje vaak vastgebonden "om niets". 

Het meisje zelf zou in december zelfs aan een wildvreemde medewerker in de supermarkt gezegd hebben dat ze "niet meer kan lopen en thuis wordt geslagen". Volgens de krant AD wordt de politie erbij gehaald en wordt de verwonding op haar benen gefotografeerd. "Maar of er echt sprake is van mishandeling wordt niet duidelijk", aldus de krant. 

Ook op school volgen er noodkreten. Daar vertelt het kind dat ze geslagen wordt, dat er tegen haar geroepen wordt, en dat ze soms naakt in de tuin moet staan. Het meisje wordt naar huis gestuurd, maar zou naar een winkelcentrum in de buurt gegaan zijn waar ze opnieuw aan willekeurige voorbijgangers zou verklaard hebben dat ze mishandeld wordt. De school doet eveneens een melding bij de bevoegde instanties. 

En ook de biologische mama van het meisje heeft haar bezorgdheid geuit, al lijkt het daar niet echt duidelijk aan wie precies. 

Om het helemaal pijnlijk te maken, heeft de rechtbank eind december nog beslist om het meisje bij het huidige pleeggezin te laten. Dat blijkt uit een vonnis van 22 december. Daarin staat te lezen dat het meisje "het fijn heeft bij de pleegouders" en dat "de ouders wensen dat ze bij hen blijft wonen". Al zijn er ook dan twijfels of ze wel geschikt zijn - in een eerste advies was de William Schrikker Groep er geen voorstander om het meisje daar te laten.

Maar omdat andere organisaties - denk aan de Raad voor Kinderbescherming en pleegzorgorganisatie Enver - wel vertrouwen hadden in de pleegouders, stemde William Schrikker Groep ermee in om het meisje bij het pleeggezin te laten. Ook al kunnen de "pleegouders hun pedagogische vaardigheden nog versterken". 

De politie probeert nu in kaart te brengen welke meldingen er de afgelopen weken en maanden allemaal geweest zijn, maar dat het hele systeem gefaald heeft, lijkt intussen wel duidelijk. 

Dat heeft ook burgemeester Bert Wijbenga al met zoveel woorden gezegd. Hij noemde de dag dat het meisje in het ziekenhuis belandde "een zwarte dag voor de hele stad". "Het verdriet is groot en er is ook veel boosheid. Er moet de komende tijd worden uitgezocht wat er gebeurd is, daarna moet er gekeken worden wie steken heeft laten vallen", benadrukte hij in het tv-programma "Op1". 

Of zoals het programma het samenvat: "Instanties, buurtbewoners en zelfs wildvreemden: iedereen wist dat het mis was, maar er was niemand die ingreep. Totdat het vorige week gruwelijk mis ging."

Want dat blijft de grote vraag: hoe kon dit in hemelsnaam gebeuren?

Intussen breidt het schandaal ook nationaal uit. Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Maarten Van Ooijen heeft schriftelijke vragen gekregen over hoe dit is kunnen gebeuren. "Tot de onderzoeken van de politie en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd afgerond zijn, weten we niet welke steken hier zijn blijven liggen en welke lessen hieruit zijn te trekken. Maar hoe dan ook mag zoiets verschrikkelijks nooit voorkomen", zegt hij bij RTL. 

Naar aanleiding van de gebeurtenissen in Vlaardingen heeft Jeugdzorg Nederland nog eens opgelijst aan welke voorwaarden pleegouders moeten voldoen en hoe de opvolging gebeurt. In 2023 waren er 20.405 pleegkinderen, die door 15.197 gezinnen opgevangen werden - vaak gaat het om bekenden van de kinderen. Dat kan dan gaan om familie, buren, of onderwijzers. 

Om pleegouder te worden, moeten kandidaten minstens 21 jaar zijn en een stabiele leefsituatie hebben. Verder moeten ze een verklaring hebben van de Raad voor de Kinderbescherming én een voorbereidings- en selectietraject doorlopen. Pleegouders worden (in theorie alvast) opgevolgd door een pleegzorgbegeleider en een jeugdbeschermer. "Zij hebben de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat het kind veilig in het pleeggezin kan opgroeien." Ze moeten regelmatig het gezin bezoeken en gesprekken voeren met het pleegkind. 

Mariëlle Bruning, hoogleraar Jeugdrecht aan de Universiteit van Leiden, vertelt bij NOS dat ze helaas een patroon herkent . "Er zijn veel betrokkenen, er zijn meldingen en aanwijzingen van mishandeling, maar er staat niemand op die zegt: ik laat dit meisje niet meer los."

Het systeem is te complex en er zijn te veel instanties bij betrokken, analyseert ze. "Daardoor is er een risico op doorschuiven."

Het probleem is ook niet nieuw. Al in 2019 verscheen er een rapport van de Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg dat stelde dat kinderen in de jeugdzorg onvoldoende beschermd werden. Een van de oorzaken daarvan was het gebrek aan overheidstoezicht en het gebrek aan inspectie. Er zijn simpelweg te weinig jeugdbeschermers. Daar komt bovenop dat er een structureel tekort is aan pleeggezinnen, wat dan weer een invloed heeft op de rekrutering en selectie van de gezinnen enerzijds en op de match tussen pleegouders en -kind anderzijds. 

Onderzoeker Micha de Winter - de commissie werd naar hem vernoemd - is vandaag even scherp in zijn conclusie: "Met het kind is nauwelijks gepraat, voor zover ik kan nagaan. Ook op het gebied van screening lijkt het niet goed gegaan. Wie heeft daar even zitten slapen?", zegt hij bij "Een Vandaag ". Hij benadrukt dat het noodzakelijk is dat zowel de betrokken instanties als de inspectie grondig onder de loep genomen worden. "Hoe heeft dat zo kunnen falen hier? Want dat het gefaald heeft, dat is wel duidelijk, dat kunnen we aan de uitkomst zien."

Intussen groeit de hoop knuffels in Vlaardingen, voor het meisje dat zo gruwelijk behandeld is. En is het nog altijd hopen dat het kind het overleeft. Al is daar wel een klein lichtpuntje te melden: het kind is intussen niet meer in levensgevaar.