De voorbije maand mei was wereldwijd de warmste meimaand ooit gemeten. De maandrecords blijven zich daarmee opstapelen: we zitten nu aan een reeks van 12 recordmaanden, die gemiddeld 1,63 graden Celsius warmer verliepen dan het pre-industriële gemiddelde. "De planeet wil ons iets vertellen, maar we lijken niet te luisteren", zegt VN-baas António Guterres.
"Planeet wil ons iets vertellen, maar we luisteren niet": mei was goed voor 12e (!) warmterecord op rij
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Hoe alarmerend zijn de cijfers? Hoe moeten we de recordreeks inschatten en hoe moeten we ermee verder? Welk weer mogen we de komende maanden en jaren verwachten? We lijsten het voor je op in 5 vragen en antwoorden.
Wat is er gebeurd in de voorbije maand mei?
De aarde heeft koorts. Elke maand komt de Europese klimaatdienst Copernicus met een update over de toestand van de patiënt. Ook in mei was de toestand niet goed, alarmerend zelfs. De klimaatopwarming blijft zich onverminderd doorzetten.
Het werd wereldwijd de warmste meimaand die ooit werd gemeten. Het was 1,52 graden Celsius warmer dan een gemiddelde meimaand tussen 1850 en 1900, de referentieperiode die de wereld gebruikt voor het klimaatakkoord van Parijs.
De bovenstaande grafiek toont (rechtsboven) hoe de voorbije maand mei hoger piekte in de klimaatopwarming dan ooit tevoren. De dikke blauwe lijn voor een heel jaar blijft daarmee boven gelijk welke andere temperatuurlijn van de voorbije jaren en decennia. De standaard referentieperiode is de periode 1850-1900.
En België? Ook in België was trouwens de klimaatverstoring voelbaar. We beleefden een bovengemiddeld natte en grijze lente. Ook hier blijven we de klimaatopwarming voelen. De gemiddelde temperatuur lag ondanks dat slechte weer ruim 1 graad boven het langjarig gemiddelde (van de voorbije 3 decennia). Het KMI vatte het onlangs samen als een "zeer natte, warme en sombere lente".
Het slechte weer had onder meer ook te maken met een geblokkeerd weersysteem. Dat komt door de klimaatverandering vaker voor. Het is ook zo dat een warme atmosfeer meer waterdamp kan vasthouden, wat intense(re) regen kan veroorzaken. Dat hebben ze bijvoorbeeld in de Westhoek gevoeld eind vorig jaar.
Dit is het zoveelste record?
De recordwarme maand mei zet de opeenstapeling van records voort. Sinds juni vorig jaar werd er een maandrecord neergezet, maand na maand. Mei brengt die reeks nu op een symbolische 12 maanden, zodat de cirkel van één jaar rond is.
Verschillende van die warmterecords waren overigens heel "straffe" records, die vorige waarden verpletterden. Dat was bijvoorbeeld het geval voor de maand oktober. Klimaatwetenschapper Wim Thiery (VUB) maakte toen bij VRT NWS een vergelijking met de atletiek: "Alsof het wereldrecord op de 100 meter sprint met een volle seconde verbeterd wordt".
Nooit was het dus warmer op aarde sinds het begin van de metingen. De voorbije 12 maanden was het precies 1,63 graden warmer dan het pre-industriële gemiddelde (de periode 1850 tot 1900).
Hou daarbij in het achterhoofd dat elk tiende van een graad - zelfs elk honderdste - van belang is omdat we hier op wereldschaal rekenen, voor de hele aardbol, met alle zeeën en oceanen erbij. Die hebben een temperend effect op de temperatuur. Zo warmt het op het land een pak sneller op. In Ukkel bijvoorbeeld was het vorig jaar gemiddeld 3,3 graden warmer.
De bovenstaande grafiek van Copernicus toont hoe hoog de voorbije reeks van 12 maanden piekt wat betreft de opwarming van de aarde (helemaal rechts), en hoe die zich verhoudt tot de eerdere klimaatopwarming sinds 1940.
De referentieperiode die gebruikt wordt is die van 1850 tot 1900, die de Verenigde Naties hanteren. Het is voor het eerst dat we zo duidelijk boven de anderhalve graad uitkomen voor een periode van 12 maanden.
Wat betekent dit precies?
Met die 1,63 graden extra zitten we boven de doelstelling van het klimaatakkoord van Parijs, dat de opwarming "ruim onder de 2 graden Celsius en liefst op anderhalve graad" wil houden.
Het akkoord heeft het wel over een langdurige, structurele opwarming, terwijl we hier kijken naar de voorbije 12 maanden. Toch blijft het meer dan ooit belangrijk om onze klimaatinspanningen voort te zetten, net om de situatie niet nog verder uit de hand te laten lopen.
Klimaatopwarming werkt immers klimaatverstoring in de hand, met meer en intensere extremen op weervlak, zoals hittegolven, droogteperiodes of net heel intense regenval. Intussen gaat ook de zeespiegelstijging steeds sneller stijgen, wat bijvoorbeeld een groot probleem wordt voor eilandstaten.
Experts geven toe dat de anderhalve graad een moeilijk verhaal wordt voor de toekomst, maar hopen dat de wereld tenminste de structurele opwarming onder de 2 graden kan houden. Dat kan als de wereld snel afraakt van fossiele brandstoffen zoals olie, steenkool en gas. Zo kunnen we de schadelijkste effecten van de klimaatopwarming nog vermijden. Elk tiende van een graad telt daarbij.
Carlo Buontempo, directeur van de dienst Klimaatverandering bij Copernicus, noemt de recordreeks van 12 maanden "shockerend, maar niet onverwacht".
Ook VN-secretaris-generaal António Guterres neemt geen blad voor de mond: "Onze planeet probeert ons iets te vertellen, maar we lijken niet te luisteren. We verpulveren wereldwijde temperatuurrecords en oogsten wervelwinden. We spelen Russische roulette met de planeet".
Volgens Guterres zijn de komende jaren en zeker de komende 18 maanden van cruciaal belang. "Dit is het moment waarin het moet gebeuren voor het klimaat. Morgen is het te laat."
Hij roept wereldleiders op om hun verantwoordelijkheid te nemen, want "elk land moet zijn aandeel doen", en ook de banken moeten de fossiele industrie een halt toeroepen. "Het zijn wij, de mensen, tegen de vervuilers. Samen kunnen we winnen".
Hoe gaat het nu verder, na El Niño?
Hoe gaat het nu verder? El Niño, het weerfenomeen in de Stille Oceaan dat altijd wel een extra duwtje geeft aan de wereldwijde temperaturen, is volop aan het uitdoven.
Het blijkt een van de vijf sterkste El Niño's ooit, meldde de VN-weerorganisatie WMO (World Meteorological Organisation). Een impact is er dus zeker geweest. Experts verwachten dat de allerscherpste kantjes er nu stilaan zullen afgaan. Mogelijk treedt later dit jaar het omgekeerde weerfenomeen al in, La Niña. De weermodellen zijn er nog niet uit hoe sterk het zou zijn.
Maar dat betekent niet dat alles nu weer 'opgelost' is. Het zeewater slaat een grote hoeveelheid van de extra warmte door het broeikaseffect op - tot nu toe maar liefst 90 procent - en blijft heel warm. Bekijk het als een gigantische batterij die de warmte langzaam weer afgeeft.
Het einde van El Niño betekent geen pauze in de langetermijntrend van de klimaatopwarming
Ko Barrett van de WMO, de weerdienst van de VN
Bovendien blijft de hoeveelheid broeikasgassen in onze atmosfeer - denk aan CO₂ maar ook aan methaan - op recordwaarden staan, omdat ze zich er blijven opstapelen terwijl de menselijke uitstoot hoog blijft.
"Het einde van El Niño betekent niet dat er een pauze komt in de langetermijntrend van de klimaatopwarming", zegt Ko Barrett van de WMO daarover.
Welk weer mogen we de komende tijd verwachten?
De opwarmende trend zal zich blijven doorzetten. Buontempo zegt dat er nog geen teken in zicht is van een trendbreuk.
Meer nog, we zullen later naar de voorbije 12 maanden terugkijken als frisse maanden, zegt hij: "Alleen als we erin zouden slagen om snel de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, zullen we tegen het einde van de eeuw misschien kunnen terugkeren naar de huidige waarden."
Met zoveel warmte en vocht in de atmosfeer zal ons weer extremer blijven
Ko Barrett van de WMO, de weerdienst van de VN
De WMO en het UK Met Office, de Britse weerdienst, denken dat 1 van de komende 5 jaren wellicht het warmste jaar ooit wordt - warmer dan recordjaar 2023.
Wat betreft de voorspellingen op de iets kortere termijn denken experts dat we minder abnormaal weer mogen verwachten in Europa deze zomer. Het zou wel een warmere zomer dan gemiddeld kunnen zijn, zeker in het zuiden.
Maar omdat het zeewater warm blijft, zijn intense regens mogelijk. "Omdat er zoveel warmte en vocht in onze atmosfeer zit, zal ons weer extremer blijven", zegt de WMO.
