Neen, op dit moment zijn er geen concrete plannen voor een Europese dienstplicht

“Het idee van deze Europese dienstplicht moet worden verworpen, en het moet duidelijk worden gemaakt dat niemand de Hongaarse jeugd met welke macht of welk besluit dan ook naar het Oekraïense front zal brengen”, klinkt het in een van de video’s die momenteel druk gedeeld worden.

Aan het woord? Péter Szijjártó, een Hongaarse politicus die al sinds 2014 minister van Buitenlandse Zaken is in het kabinet van de Hongaarse premier Viktor Orbán. Hij deed de uitspraak op dinsdag 28 mei op een campagne-evenement in Nagykőrös , in centraal Hongarije.

Het was niet de eerste keer dat zo’n uitspraak over de Europese dienstplicht viel. In Magyar Nemzet , een Hongaars dagblad, werd op 10 mei al beweerd dat Manfred Weber, voorzitter van de EVP-fractie in het Europees Parlement, “dienstplicht in de hele EU wil”.  

De berichten werden op verschillende plekken en in verschillende talen overgenomen. Ook op de Nederlandstalige extreemrechtse website Dissident One verscheen een variant van de uitspraak. Daar werd geschreven dat “de EU-ministers van Buitenlandse Zaken de algemene Europese dienstplicht bespreken.” Hun bron? Opnieuw een video van Péter Szijjártó die eerder deze week op Facebook verscheen.  

Maar op dit moment zijn er helemaal geen concrete plannen voor een Europese dienstplicht. Dat zegt ook Europa-expert Wouter Wolfs (KU Leuven) aan VRT NWS.

“Er zijn geen concrete plannen voor de invoering van een EU-wijde dienstplicht. Noch de partijprogramma’s van de Europese politieke partijen , noch de meest recente Conclusies van de Raad van de Europese Unie  over de EU - Veiligheid en Defensie vermelden een initiatief in die richting.”

“In de raadconclusies is niets terug te vinden over de invoering van een Europese dienstplicht, dus de ministers zijn er niet concreet over aan het spreken”, zegt Wolfs. “Er wordt wel gesproken over nauwere militaire samenwerking via gezamenlijke missies of een betere integratie van de defensie-industrie, maar de beslissingsbevoegdheid over de organisatie en inzet van de legers blijft bij de lidstaten.”

Dat brengt ons bij een ander argument. De EU heeft op dit moment niet de bevoegdheid om een algemene dienstplicht in te voeren. “Defensie blijft in eerste instantie een bevoegdheid van de lidstaten ”, zegt ook Rob Heirbaut, Europakenner bij VRT NWS. “En om dat te veranderen, moeten alle lidstaten akkoord zijn. Als er eentje niet meewil, kan zo’n wijziging niet plaatsvinden."

“Het is inderdaad niet haalbaar binnen de huidige verdragsregels in het Verdrag van Lissabon ”, zegt Wolfs. “Dan zou het verdrag gewijzigd moeten worden.”

“Er is wel de bijstandsverplichting, die stelt dat lidstaten verplicht zijn om een EU-land bij te staan wanneer het aangevallen wordt, maar dit staat uiteraard los van de invoering van militaire dienstplicht op Europees niveau.”

De meeste landen staan trouwens zeer kritisch tegenover een Europees leger, zegt Rob Heirbaut. De lidstaten willen defensie eigenlijk het liefst zelf organiseren, klinkt het. “In het kader van de NAVO werken de legers van de lidstaten wel samen, maar dan onder een Amerikaanse vlag. Soms hebben lidstaten wel meer intensieve samenwerkingen gedaan, maar dat gebeurde altijd op vrijwillige basis.”

De Europese instellingen ontkennen zelf ook dat er plannen zijn voor een Europese dienstplicht. Tijdens een persconferentie op 27 mei reageerde Josep Borrell, de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, met het volgende antwoord : 

Zijn woordvoerder, Peter Stano, laat aan VRT NWS weten dat de EU absoluut geen plannen heeft in de richting van een zogenaamde EU-brede dienstplicht. "Tijdens geen enkele vergadering van de Raad Buitenlandse Zaken of die van Defensie is hierover gesproken.”

“(...) Hoe dan ook, om deze discussies in de hele EU te starten is een unanieme beslissing van alle lidstaten nodig, en hetzelfde geldt voor elke beslissing met betrekking tot mogelijke voorbereidingen hierop. Met andere woorden, er is maar één lidstaat nodig om dergelijke discussies of beslissingen te blokkeren.”

Pedro Lopez, woordvoerder van de EVP-fractie waartoe Manfred Weber behoort, schrijft in een mail aan VRT NWS dat ze dat nieuws eerder al ontkend hebben. “We hebben al ontkend dat we van plan zijn een systeem van verplichte dienstplicht in te voeren. (...) Maar als de Hongaarse regeringspartij Fidesz, of sommige Sloveense partijen, deze bewering volhouden, verspreiden ze gewoon nepnieuws of, erger nog, Russische propaganda.” De EVP ondersteunde haar uitspraak met een bericht op X .  

Ook Agata Byczewska van de persdienst van Manfred Weber, laat aan VRT NWS weten dat “Manfred Weber nooit voorstander was van een militaire dienstplicht voor de hele EU. (...) Elke andere bewering is op zijn minst verkeerd geïnformeerd of anderszins misleidend.”

“Manfred Weber is voorstander van de invoering van de verplichte dienstplicht in Duitsland, maar niet op Europees niveau”, voegt Wouter Wolfs toe. “Wel is hij voorstander om verdere stappen te nemen op het vlak van militaire samenwerking op EU-niveau.”

Een Hongaarse factcheck van een organisatie die aangesloten is bij het European Digital Media Observatory (EDMO) stelt ook dat eerdere uitspraken van Manfred Weber verkeerd geïnterpreteerd werden. “Wanneer Weber het over dienstplicht had, had hij het niet over het Europese leger, maar over het Duitse leger.”