Hoe de vliegenplaag in Kerkom kon ontstaan en waarom het zo snel ging

De bron van de vliegenplaag zou gevonden zijn - al is er geen officiële communicatie over wat die bron nu precies was, en is er sprake van meerdere bronnen. Het blijft afwachten of daarmee het vliegenprobleem van de baan is. Sven Meüs, de uitbater van een zomerbar in de buurt, houdt zijn hart vast. "Ik kan bevestigen dat het probleem absoluut nog niet verdwenen is", vertelt hij ons deze ochtend.

Sven moest de voorbije weken zelfs noodgedwongen evenementen schrappen door de overlast die duizenden vliegen veroorzaakten. "We moeten afwachten, en ik wil het wel eens zien als de zon weer gaat schijnen", zegt hij. 

Er bestaan duizenden soorten vliegen. Luc De Bruyn, entomoloog (insectenspecialist, red.) verbonden aan het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) en UAntwerpen, heeft voor VRT NWS zijn licht laten schijnen over de kwestie. Uit foto's van vliegen die we hem stuurden, kan hij opmaken dat het om de gewone huisvlieg (Musca domestica) gaat (al sluit dat niet uit dat er nog andere soorten in het spel zijn, red.).

"En zelfs deze familie is breed. Het is een algemeen voorkomende soort die eigenlijk de mensen volgt en over de hele wereld voorkomt, behalve misschien aan de polen en in de woestijn."

De huisvlieg voedt zich met rottend materiaal van allerlei soort. Dat kan gaan om etensresten of plantenresten, maar ook om uitwerpselen. "Zo lang er maar bacteriën inzitten", zegt De Bruyn.

Als vliegen een goede voedselbron hebben gevonden, en als de temperatuur wat meezit, kan het snel gaan. Vliegen zijn ectothermen, ze kunnen hun lichaamstemperatuur niet zelf op peil houden zoals de mens. Als de temperatuur meezit, betekent dat een extra.  

"In laboratorium-omstandigheden kunnen vrouwtjes in ideale omstandigheden tot 900 eitjes leggen in hun korte levenscyclus. Dat is bij een temperatuur van 30 graden en met een goede voedselbron." 

In België is het de voorbije weken niet heel erg warm geweest, maar zeker voldoende warm voor vliegen om zich vlot voort te planten. "Je moet ook rekenen dat het in composthopen of bijvoorbeeld in stallen altijd wat warmer is dan buiten", geeft De Bruyn mee. 

Bij de temperaturen van de voorbije weken in België kan een vrouwtje misschien 100 eitjes leggen, schat De Bruyn, maar zelfs dan kan dat natuurlijk een exponentiële groei betekenen als de meeste larven zich kunnen ontwikkelen op een goede voedselbron.

De vliegen leven dan een week of wat langer, maar dan hebben de mannetjes en vrouwtjes tijd genoeg om te paren en zich voort te planten. Ze blijven meestal bij de voedselbron, behalve als ze met zoveel zijn dat ze gaan uitzwermen. "Dat kan in sommige gevallen 10 tot 12 kilometer ver zijn." 

De bron blijft inmiddels een mysterie. In de wetenschap is algemeen wél bekend dat veeteeltbedrijven een goede voedingsbodem kunnen zijn. Vliegen gedijen goed in de buurt van bijvoorbeeld koeien. Bij kippen is dat al minder, net als bij plantenresten. 

De voedselbron zoveel mogelijk beperken is belangrijk. Eens de vliegen er zijn, is het moeilijk om ze te bestrijden, zegt De Bruyn, ook al omdat ze snel resistent worden tegen insecticiden.

Een natuurlijke vijand inschakelen, is daarom altijd een goede optie. Er bestaan schimmels of bepaalde parasieten. "Er zijn zelfs vleermuizen bekend die gespecialiseerd zijn in het jagen op vliegen in stallen." 

Overigens, dat vliegen ook op composthopen goed gedijen, hoeft zeker niet te betekenen dat we zouden moeten stoppen met composteren. "Een composthoek is net goed, als deel van ons ecosysteem. In een groenbak ga je nooit zo'n grote ontwikkeling krijgen als in dit verhaal."