Ergernis over partijen die verkiezingsfolders naar tienerkinderen sturen: mag dat wel? En waar halen zij die gegevens?

Ja, dat mag. "Politieke reclame wordt niet beschouwd als reclame, wel als 'informatie'", zegt Kris Seyen van juridisch advieskantoor deJuristen in 'WinWin' op Radio 2. "Folders van een politieke partij zijn dus iets anders dan folders van pakweg Aldi of Lidl. De sticker op je bus telt hier dus niet."

Gerichte brieven van politieke partijen en kandidaten voelen inderdaad nog veel directer en intrusiever aan dan de standaard foldertjes, erkent Seyen, maar ook die zijn toegestaan. Kandidaten halen die adressen van de kiezerslijsten , de lijsten van alle mensen die moeten gaan stemmen. 

Op die lijst staat je naam, je adres, je geboortedatum en soms ook je geslacht. "Politieke partijen en kandidaten op kieslijsten hebben volgens de kieswetgeving het recht om bij hun gemeente of stad voor de verkiezingen de kiezerslijsten op te vragen", zegt Seyen. "En ja, de kandidaten mogen die gegevens vervolgens gebruiken om je verkiezingsdrukwerk per post te bezorgen."

Belangrijk nog: "Als die kandidaten jouw gegevens niet van de kiezerlijst, maar pakweg uit een adressenbestand van de lokale KSA gehaald hebben, zijn ze wel degelijk in fout."

"Je moet opletten: GDPR (de Europese verordening rond gegevensbescherming, red.) regelt heel wat rond de verwerking van persoonsgegevens, maar is niet per se een verbodswetgeving", waarschuwt Seyen. "Er zijn allerlei verschillende rechtsgronden om gegevens te mogen verwerken: toestemming is er maar 1 van, naast bijvoorbeeld het afsluiten van een contract bij een aankoop bijvoorbeeld."

De rechtsgrond die verkiezingskandidaten hier gebruiken is 'gerechtvaardigd belang'. "Een politicus weegt dus het belang af van het feit dat hij in verkiezingstijd zijn boodschap kan overbrengen aan de kiezer tegenover het recht van burgers om 'met rust gelaten te worden'. Hun redenering is hier: tijdens de verkiezingen is het niet zo verrassend dat je folders van politici krijgt en een brief verstoort je privéleven niet zo hard."

Op X klaagt iemand over "verkiezingsfraude" omdat zijn 16-jarige dochter persoonlijk geadresseerd werd door Steven Vandeput van N-VA. Ook op onze redactie kwamen verschillende vragen binnen over folders van Vlaams Belang die gericht waren aan hun (voor het eerst kiesgerechtigde) kinderen.

Seyen heeft begrip voor mensen die 'beschermend' reageren als het over politieke folders gaat die gericht zijn op hun tienerkinderen die voor het eerst mogen gaan stemmen. "Maar zij staan nu ook op die kiezerslijst. Dus volgens de kieswetgeving mogen ook zij aangeschreven worden door kandidaten." 

"Dat is merkwaardig", geeft Seyen toe. "Op de kiezerslijst in Brussel staat geen enkele indicatie van taal. Partijen kunnen dat in theorie dus niet weten. Als dit verhaal klopt, zou dat erop kunnen wijzen dat partijen die basisdataset van de kiezerslijst hebben verrijkt met extra data. En dat is wel degelijk verboden."

Kleine update: een politieke partij in Brussel laat ons intussen weten dat het bij hen niet gaat om verrijking van de data, wel gewoon om een filter op het adres. "De adressen op de kiezerslijst staan namelijk in het Nederlands of Frans, afhankelijk van in welke taal de burger officieel ingeschreven staat bij de gemeente. Vermoedelijk pakt iedereen het zo aan."

Ja, want uiteindelijk maakt een politicus die afweging van 'gerechtvaardigd belang' in jouw plaats, zegt Seyen. "Je kunt daar als burger dus bezwaar tegen aantekenen, maar eigenlijk kan dat in de praktijk vaak pas nádat je die folder gekregen hebt."

In theorie zou dat ook op voorhand moeten kunnen, geeft hij toe. "Maar dat zou je dan moeten doen bij al die partijen en al die kandidaten, want elk van hen kan een kopie van die kieslijst aanvragen. Een alternatief zou kunnen zijn dat je tijdig aangeeft bij je gemeente dat jouw gegevens op de kiezerslijst niet gebruikt mogen worden door politieke partijen."

In dat geval gaat het over wat in het jargon 'direct marketing' genoemd wordt en daarvoor zijn de regels strenger. Hier geldt wel degelijk: als je niet expliciet je toestemming hebt gegeven voor zulke politieke reclame, mag een politicus of partij die jou ook niet sturen.

Zelfs als een politicus jouw gegevens al heeft, na andere contacten uit het verleden, mag die jou niet ongevraagd verkiezingsreclame sturen.

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 kreeg een burgemeester bijvoorbeeld een boete van 2.000 euro van de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA, de vroegere privacycommissie, red.) omdat hij een verkiezingsmail had gestuurd naar enkele burgers met wie hij eerder in contact was geweest over een verkavelingswijziging.

"Ook daar zijn de regels duidelijk: ze mogen die kiezerslijst gebruiken tijdens de campagne, maar nadien niet meer", weet Seyen.

"Dat wordt niet proactief gecontroleerd, maar stel dat je binnen enkele maanden toch nog geadresseerde brieven blijkt te krijgen van politici, is er iets aan de hand. De GBA zal ook daar heel streng tegen optreden."