Dit zegt de politiek over cultuur in deze verkiezingen: “Je ziet dat de aanval is ingezet”

“Politiek is slecht theater, met schitterende acteurs”, zo sprak Bart De Wever ooit als voorzitter van N-VA (in 2016, als kritiek op de houding van PS rond het CETA-akkoord). In de Bourla in Antwerpen namen woensdagavond 7 politici voor een keer ook daadwerkelijk plaats op het theaterpodium.

7 Vlaamse partijen gingen in op de uitnodiging van het Toneelhuis om te reflecteren over het Vlaams cultuurbeleid in aanloop naar de verkiezingen. Bij de politici op het podium ook Joachim Pohlmann (N-VA), de kabinetschef Cultuur van de bevoegde minister-president Jan Jambon (N-VA).

Cultuur staat ondertussen in zowat elk politiek verkiezingsprogramma, al blijft de aandacht eerder beperkt. Toch is het in de woorden van Pohlmann “de onderbouw van de samenleving”. Dat blijkt ook uit de cijfers. Na jaren van besparen verhoogde deze Vlaamse regering het rechtstreekse cultuurbudget voor de sector van 365 miljoen in 2019 naar 484 miljoen in 2024, dat is een stijging met 33 procent. 

Politicoloog en moderator Dave Sinardet zag interessante verschillen tussen de verschillende partijen: "Van de cohesie in de Vlaamse regering blijft niet veel meer over. Tussen N-VA aan de ene kant en tussen CD&V en vooral Open VLD aan de andere kant gaapt een redelijk brede kloof over de toekomst van het cultuurbeleid."

"De linkse partijen, maar ook CD&V en de liberalen, benadrukken heel erg de autonomie van het kunstenveld. N-VA en Vlaams Belang - met belangrijke onderlinge verschillen - willen cultuur sterker inschakelen in gemeenschapsvorming en andere maatschappelijke functies. Dat ligt ook in het verlengde van hun partijprogramma."

"Meerstemmigheid kan alleen maar bestaan, als er geen keurslijf bestaat. Je ziet dat de aanval is ingezet", stelde de voorzitter van de commissie Cultuur van het Vlaams Parlement, Meyrem Almaci (Groen). Ook Jos D'Haese van PVDA merkt naar eigen zeggen dat politici zich inhoudelijk beginnen te mengen en noemt dat zorgwekkend: "Men heeft daar een deur opengezet en men weet niet tot wat dat allemaal kan leiden. Dat is een negatieve evolutie die onder deze regering is ingezet."

Als voorbeeld haalden verschillende partijen de foto's aan die de Antwerpse schepen van Cultuur Nabilla Ait Daoud (N-VA) vorig jaar liet verplaatsen in de Antwerpse Arenberg. Onder andere Tatjana Scheck, schepen voor Vooruit in Antwerpen, maar ook bestuurslid bij Arenberg, reageerde hier fel op. 

Filip Brusselmans van Vlaams Belang is het niet eens met dat doemdenken: "Je kan in dit land doen wat je wil op een podium, binnen een wettelijk kader. Maar als je werkt met publieke middelen, staat daar verantwoording tegenover. Dat is niets nieuws. De paradox is dat veel mensen in de sector denken dat zij zichzelf dat keurslijf moeten opleggen."

Een korte geschiedenisles: In 1972 sloten de grote politieke partijen het Cultuurpact. Dat pact regelt onder andere de politieke vertegenwoordiging in de raden van bestuur van openbare culturele instellingen. Hoe meer stemmen, hoe meer vertegenwoordigers en hoe zwaarder een partij kan wegen op zo'n instelling.

Groen, Vooruit, Open VLD en PVDA pleiten net voor minder politici in raden van bestuur van cultuurhuizen. "Politiek hoort zich niet te moeien met de inhoud", stelt D'Haese. PVDA steunt het voorstel van Groen om alle raden van bestuur van kunstinstellingen te depolitiseren. Het zou zelfs de eerste maatregel worden van de PVDA, mocht zij de minister van Cultuur leveren. Ook bij Willem-Frederik Schiltz van Open VLD is zo'n geluid te horen.

Filip Brusselmans van Vlaams Belang is het daar niet mee eens: "Wie raakt aan het Cultuurpact, raakt ook aan de bescherming van filosofische minderheden in Vlaanderen." In het partijprogramma van zijn partij staat ook expliciet neergeschreven dat Vlaams Belang een vernieuwing van bestuurs- en beheerraden wil bij de nieuwe samenstelling van het Vlaams Parlement, "om een correcte afspiegeling van de Vlaamse samenleving te garanderen". Versta: het verzilveren van een goede politieke score, om meer te kunnen wegen op het cultuurbeleid.

CD&V pleit vooral voor het uitwerken van meer fondsen. Annelies Thoelen, het nieuwe cultuurgezicht voor de partij in Antwerpen, looft de werking van het Vlaams Audiovisueel Fonds en Literatuur Vlaanderen, waarbij de sector zelf bepaalt hoe middelen verdeeld worden, via commissies en aanvragen. Volgens Thoelen moet dit ook mogelijk zijn voor architectuur, beeldende kunst, vormgeving en muziek, omdat die domeinen volgens haar "ook een grote economische bijdrage leveren". 

Willem-Frederik Schiltz van Open VLD haalt nog een ander partijstandpunt aan, over het systeem van de zogenoemde tax shelter. Dat systeem levert een fiscaal en financieel voordeel op voor bedrijven die investeren in cultuur, zoals films. "Het lijkt ons interessant om te bekijken of die tax shelter uitgebreid kan worden naar een aantal andere sectoren. Het zal nooit het volledig gesubsidieerde kunstenveld kunnen vervangen, maar het kan wel een versterking zijn langs de private markt." Schiltz herhaalde nog eens de gekende frase dat elke euro die door de overheid in cultuur wordt geïnvesteerd, 2,5 euro oplevert voor de economie.

Dit debat focuste op het Vlaams cultuurbeleid, maar een van de grootste veranderingen voor de sector vond plaats op federaal niveau. Het kunstenaarsstatuut werd door minister Frank Vandenbroucke (Vooruit) omgevormd tot een kunstwerkattest, iets waar 6 van de 7 partijen zich – mits evaluatie de komende jaren - in kunnen vinden. Enkel N-VA was bij monde van Joachim Pohlmann bijzonder kritisch over de nieuwe regeling voor kunstenaars en wil dat systeem het liefst afvoeren.

"Dat is vanuit een besparingslogica, waarbij N-VA vindt dat we geen nieuwe, gunstige werkloosheidsstatuten kunnen creëren", stelt Sinardet. "Dat past in het bredere verhaal van deze campagne, maar viel uiteraard niet zo goed in deze zaal. De houding van Vlaams Belang verbaasde mij wel, omdat Filip Brusselmans het kunstwerkattest min of meer verdedigde. Hij vond het wel een heel gul systeem waaraan gesleuteld moet worden, maar ten gronde steunt Vlaams Belang het attest dat door Vivaldi is ingevoerd."

"Natuurlijk passen politici hun discours soms een beetje aan, aan het publiek", besluit politicoloog Dave Sinardet. "Dan merk je dat partijen die misschien op andere fora harder inhakken op de cultuursector hier wat gematigder uit de hoek komen, in een theaterzaal met een publiek met een grote meerderheid uit de cultuursector. Bij Vlaams Belang klonk een iets ander geluid dan we de voorbije weken hoorden. Interessant."