In een YouTube-video zegt PVDA-Kamerlid Peter Mertens dat de invoering van een miljonairstaks vermogenden niet naar het buitenland doet vluchten. "Waar zo’n taks is ingevoerd, is dat niet gebeurd", stelt Mertens, en hij geeft Frankrijk als voorbeeld. Daar heeft jarenlang zo’n taks bestaan en zou slechts 0,23 procent van de belastingplichtigen zijn vertrokken. Verschillende studies geven inderdaad aan dat de kapitaalvlucht eerder beperkt blijft. Experten stellen zich wel vragen want: "Zo'n percentage zegt echter niets over de omvang van het verplaatste kapitaal."
Miljonairstaks doet schijnbaar niet veel vermogenden vertrekken, maar dat zegt weinig over omvang van kapitaalvlucht
In het kort
Wat? Volgens Peter Mertens en Raoul Hedebouw van de PVDA leidt de invoering van een miljonairstaks er niet toe dat de vermogenden vluchten naar het buitenland.
Maar? Er bestaat heel weinig wetenschappelijk onderzoek naar de precieze impact van een miljonairstaks op de kapitaalvlucht. Een aantal studies geeft inderdaad aan dat het percentage vermogenden dat wegtrekt, beperkt blijft. Maar, relevanter dan te kijken naar het aantal rijken dat vertrekt, is om te kijken naar de hoeveelheid geld die vertrekt. Daarover bestaat echter nauwelijks onderzoek.
Deze factcheck werd uitgewerkt in het kader van de factcheckmarathon van de Lage Landen.
In een YouTube-filmpje zegt federaal parlementslid en voormalig partijvoorzitter Peter Mertens (PVDA) dat ‘de rijken’ niet ‘vluchten’ bij de invoering van een ‘miljonairstaks’. De invoering van zo’n miljonairstaks is een belangrijk punt in het partijprogramma van de PVDA. De kapitaalvlucht die er volgens 600 Belgische ondernemers het gevolg van zou zijn, is het voornaamste argument van de tegenstanders van zo’n ‘rijkenbelasting’.
"Waar de miljonairstaks heeft bestaan, zie je het tegendeel gebeuren, namelijk dat de vermogenden in het land blijven. Maar die gebruiken dat wel als chantage-argument, om druk te zetten op de politiek om hen toch vooral niet te belasten", zegt Mertens in de YouTube-video (vanaf 0:10).
Gevraagd naar een concreet voorbeeld, verwijst Mertens naar Frankrijk. "Daar heeft de miljonairstaks 30 jaar lang bestaan, van 1989 tot 2018. (…) In 2014, bijvoorbeeld, hebben 780 Franse vermogenden het land verlaten, maar er waren er 333.000 die moesten betalen. Dat betekent dat 0,23 procent van die miljonairs is vertrokken. Maar dat wil vooral zeggen dat 99,5 procent in Frankrijk gebleven is en die belasting jaar na jaar betaald heeft."
Vervolgens vermeldt Mertens ook nog Denemarken en Zweden, waar de kapitaalvlucht ook "ongelooflijk beperkt" zou zijn gebleven.
Ook in het Radio2-programma ‘Goeiemorgen morgen’ , waar op maandag 27 mei PVDA-voorzitter Raoul Hedebouw te gast was, kwam de miljonairstaks ter sprake (vanaf 2:22).
Net als Mertens vindt Hedebouw dat hét argument tegen de miljonairstaks – dat de allerrijksten dan met hun geld zouden vluchten naar het buitenland – geen steek houdt. Ook Hedebouw verwijst naar het voorbeeld van Frankrijk.
PVDA kijkt richting Frankrijk
Gille Feyaerts, parlementair medewerker van Peter Mertens, bezorgt ons de bronnen waarop Mertens zich voor zijn uitspraak baseert.
"Wat Frankrijk betreft, kijken we naar de vermogensbelasting die bestond tussen 1989 en 2018, de ‘Impôt de Solidarité sur la Fortune’ (ISF). Over die ISF zegt een studie van juli 2023 van DULBEA (ULB) en Solvay Brussels School (ULB) in opdracht van het Planbureau het volgende: “In 2014 verlieten bijvoorbeeld slechts 780 belastingbetalers die onder de Franse ISF vielen het land, op een totaal van 331.010 belastingbetalers, of 0,23 procent. Die belasting verhinderde niet dat er in datzelfde jaar 300 belastingbetalers terugkeerden.” (pagina 60)
"Onderaan op diezelfde pagina besluit het rapport over ‘de fiscale expatriëring of de emigratie van huishoudens’: 'Als conclusie kunnen we stellen dat, hoewel het empirisch bewijs beperkt is, het schaarse bewijs wijst op een verwaarloosbaar effect van de internationale migratie in verhouding tot de gegenereerde inkomsten'", schrijft Feyaerts. Dat staat inderdaad in dat rapport.
Franse Senaat
Feyaerts stuurt ons ook een vakbondsverslag van een commissievergadering in de Franse Senaat over internationale fiscale ontwijking.
De tabellen van dat document over de ‘Impôt de Solidarité sur la Fortune’ (ISF) geven aan dat het aantal vertrekkende belastingplichtigen ('redevables') tussen 2001 en 2010 laag blijkt en stabiel blijft in verhouding tot het totale aantal ISF-belastingplichtigen (pagina 6).
De verhouding tussen het aantal mensen dat vertrekt en het aantal mensen dat de vermogensbelasting moet betalen, blijft dus stabiel in deze periode. Dit verslag zegt, voor alle duidelijkheid, niets over de hoeveelheid geld die naar het buitenland is verplaatst.
Piketty
Feyaerts verwijst ook naar een uitspraak van economieprofessor Thomas Piketty (EHESS en Paris School of Economics): "De inkomsten uit de vermogensbelasting (toen deze werd toegepast in Frankrijk, red.) zijn van jaar tot jaar zeer snel gegroeid. In twintig jaar tijd zijn ze vervijfvoudigd, wat dus veel sneller is dan het BBP en de vastgoedprijzen… ."
"Dus als er echt sprake was geweest van veralgemeende (kapitaal)vlucht, zoals soms wordt beweerd, dan zouden we deze enorme toename van de inkomsten niet hebben gehad." (pagina 131, helemaal onderaan)
Zweden en Denemarken
Peter Mertens verwees ook naar Zweden en Denemarken. In Zweden bestond er een progressieve vermogensbelasting tussen 1911 en 2007, lezen we op pagina 6 van een studie van het Amerikaanse National Bureau of Economic Research, dat een analyse maakte van de laatste 20 jaar voor de afschaffing van die Zweedse vermogensbelasting.
In de conclusie (pagina 2) lezen we: "We vinden significante effecten op de kapitaalvlucht van verhogingen in de effectieve vermogensbelasting. Maar het algemene niveau van deze migratiestromen is opmerkelijk klein, met jaarlijkse nettomigratiecijfers van minder dan 0,01 procent."
Wat met de Franse miljonairstaks?
We nemen contact op met economisch historicus Erik Buyst (KU Leuven), die uitlegt hoe die Franse miljonairstaks er kwam: "Toen François Mitterand in 1981 president werd, maakte Frankrijk een fikse bocht naar links en werd de vermogensbelasting sterk uitgebreid. Dat ging gepaard met een grote kapitaalvlucht. Samen met een aantal andere maatregelen van de regering-Mitterrand, zoals de verhoging van het minimumloon en de verkorting van de arbeidsduur, leidde die kapitaalvlucht tot druk op de koers van de Franse frank, die een aantal keer moest worden gedevalueerd." Volgens Buyst noopten de negatieve effecten van zijn beleid Mitterrand tot een andere politiek. "De communisten van de PCF werden aan de deur gezet en er werd stevig gesaneerd", vertelt Buyst. De vermogensbelasting ging echter niet op de schop. Die bleef op een korte afwezigheid tussen 1986 en 1989 na – toen Frankrijk een rechtse premier had – een vaste waarde in de politiek. Mertens en Hedebouw verwijzen dus niet naar de invoering van een vermogensbelasting in Frankrijk, maar naar de herinvoering ervan." "Het is de regering van president Emmanuel Macron die in 2018 de belasting hervormde tot een belasting op onroerend goed. Ondanks de kapitaalvlucht bleef de Franse vermogensbelasting dus wel nog decennialang bestaan", zegt Buyst. In 2012 gaf de socialistische presidentskandidaat Hollande aan een bijkomende ‘rijkentaks’ van 75 procent op de hoogste inkomens te willen invoeren. Na een passage via de Franse Raad van State werd uiteindelijk in maart 2013 een taks van 50 procent ingevoerd. In 2015 doofde de maatregel uit nadat de inkomsten minder hoog waren gebleken dan verwacht. Dat lezen we bij De Morgen .
Totale vermogen
Om een antwoord te krijgen op de vraag of een miljonairstaks vermogenden al dan niet doet vluchten, nemen we contact op met Mark Delanote, advocaat gespecialiseerd in fiscaal recht en hoofddocent aan het Instituut voor Belastingrecht van de Universiteit Gent. "Er bestaat heel weinig wetenschappelijke literatuur die de concrete impact berekent van een vermogensbelasting op fiscaal ontwijkingsgedrag via emigratie", vertelt hij aan de telefoon.
"Wat je redelijkerwijs kunt aannemen", gaat Delanote verder, "is dat, hoe lager de drempel van de vermogensbelasting en hoe hoger het belastingtarief, hoe groter de impact op de kapitaalvlucht zal zijn. Stel dat je een drempel van 5 miljoen euro vermogen invoert, maar met een zeer laag belastingtarief, dan zal de impact gering zijn. Als je daarentegen 5 procent zou gaan heffen op elk vermogen boven de 2 miljoen euro, dan zal dat een veel grotere impact hebben op de kapitaalvlucht. Als je de discussie eerlijk wil houden, kun je dus eigenlijk alleen maar identieke belastingsystemen met elkaar vergelijken."
Professor fiscaal recht Michel Maus (VUB) deelt de analyse van Delanote. "Het klopt dat het effect op de kapitaalvlucht recht evenredig is met de hoogte van de taks. In ons land hebben wij een taks op effectenrekeningen vanaf 1 miljoen euro, maar het effect daarvan is marginaal omdat het belastingtarief met 0,15 procent zeer laag is."
Rijkste Belgen
Delanote en Maus hebben verder een belangrijk punt van kritiek op de studies die de PVDA citeert. "Men verwijst naar het aantal belastingplichtigen die zijn gevlucht voor de miljonairstaks, maar dat is een eenzijdige benadering", beklemtoont Delanote.
"Het is relevanter om na te gaan hoeveel vermogen er verdwenen is. Daarover bestaat helaas weinig doorgedreven wetenschappelijk onderzoek, maar we weten wel dat het grootste vermogen geaccumuleerd zit bij de 0,001 procent allerrijksten. En het is net die groep die vertrekt, niet alleen omdat zij daar het grootste belang bij hebben, maar ook omdat zij het makkelijkst kunnen verhuizen. In die groep zitten de echte ‘wereldburgers’, voor wie het niet uitmaakt waar ze gevestigd zijn. Voor de ‘subtop’ daarentegen, spelen de banden met hun thuisland een grotere rol. Als je de allerrijksten wil belasten, dan moet je dat dus internationaal aanpakken."
"In de miljardairslijst van het zakenblad Forbes staan de vier rijkste Belgen opgelijst", schrijft Maus nog. "Het gaan om Eric Wittouck (Tiense Suiker), met een geschat vermogen van 7,9 miljard euro, Nicolas D'Ieteren (D'Ieteren groep) met 3,7 miljard euro, Fernand Huts (Katoen Natie) en Alexandre Van Damme (InBev) met 3,1 miljard euro. Geen van deze mensen woont nog in België. Eric Wittouck in Monaco, Alexandre Van Damme en Nicolas D'Ieteren in Zwitserland en Fernand Huts in Groot-Brittannië. De rijkste Belgen zijn ons land dus al ontvlucht nog voor de invoering van een rijkentaks, allicht om fiscale redenen."
"Wij baseren ons wat de mogelijke kapitaalvlucht betreft op het beschikbare wetenschappelijk materiaal", reageert Gille Feyaerts van de PVDA op die kritiek. "We denken dat ook in ons land een deel van de allergrootste vermogens belangrijke banden heeft met de Belgische economie en infrastructuur, en heel veel redenen heeft om hier te blijven."
Conclusie
Volgens Peter Mertens en Raoul Hedebouw van de PVDA leidt de invoering van een miljonairstaks er niet toe dat de vermogenden vluchten naar het buitenland.
Waar zo’n taks is ingevoerd, is dat niet gebeurd, stellen ze, en ze verwijzen daarvoor onder meer naar Frankrijk, waar jarenlang zo’n taks heeft bestaan en waar, ondanks die taks, slechts een miniem percentage van de belastingplichtigen is vertrokken.
Er bestaat heel weinig wetenschappelijk onderzoek naar de precieze impact van een miljonairstaks op de kapitaalvlucht.
De uitspraak dat een miljonairstaks er niet toe leidt dat vermogenden naar het buitenland vluchten, beoordelen we op grond van onderzoek als eerder waar, omdat een aantal studies inderdaad aangeeft dat het percentage vermogenden dat wegtrekt, beperkt blijft. Maar, relevanter dan te kijken naar het aantal rijken dat vertrekt, is om te kijken naar de hoeveelheid geld die vertrekt. Maar daarover bestaat nauwelijks onderzoek en kunnen we geen conclusies formuleren, zeggen specialisten. Het miljonairstaksvoorstel van de PVDA houdt dus meer onzekerheid in over de gevolgen ervan dan de PVDA stelt in de YouTube-video.
Deze factcheck kwam tot stand in het kader van de factcheckmarathon van de Lage Landen. Partners zijn: VRT NWS, RTBF, Knack, factcheck.vlaanderen, KRO-NCRV Pointer, Het Algemeen Dagblad en deCheckers.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-checking Standards Network (EFCSN).
