Crisiscentrum waarschuwt voor toename aan valse berichten op sociale media over "gestolen verkiezingen"

“Verkiezingen zijn een schijnvertoning”, “Uw stem wordt weggegooid” of gemanipuleerde foto’s van Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen die wordt opgepakt wegens fraude. Het zijn maar enkele voorbeelden van berichten die de ronde doen op sociale media. Hun doel? De verkiezingen beïnvloeden en wantrouwen zaaien.

Uit een analyse van de veiligheids- en inlichtingendiensten blijkt dat er in aanloop naar de verkiezingen steeds meer valse berichten over zogenaamde “gestolen verkiezingen” de ronde doen. Daarbij worden het stemproces en de correcte organisatie van de verkiezingen in twijfel getrokken.

“Er wordt ook fraude gesuggereerd”, klinkt het bij het Nationaal Crisiscentrum. “We zien dat het discours vooral wordt ingezet in het kader van de Europese verkiezingen. Voor de Belgische federale verkiezingen wordt het verkiezingssysteem ook in twijfel getrokken en zien we ook polariserende onderwerpen, maar de volumes zijn hier beduidend lager dan voor de Europese verkiezingen.”

“Desinformatiecampagnes zijn er vaak op gericht om de bevolking te doen twijfelen zodat het moeilijker is om een onderscheid te maken tussen feiten en meningen, maar ook tussen correcte en foutieve informatie”, zegt de Algemene Dienst Inlichtingen en Veiligheid (ADIV). “Het achterliggende doel van dergelijke inmenging is om onze samenleving te destabiliseren en onze democratie te ondermijnen.”

Het Nationaal Crisiscentrum waarschuwde eerder al voor desinformatiecampagnes uit Russische en Chinese hoek. Maar wie er precies achter zit, is niet altijd makkelijk te detecteren. "Bij grootschalige informatiecampagnes kijken we vaak in de richting van de meer vijandige regimes", zegt Laura Demullier, woordvoerder van het Nationaal Crisiscentrum, aan VRT NWS.

Voor Cyber Command, de cyberdefensie van België, is de verspreiding van desinformatie geen verrassing. “Die buitenlandse beïnvloedingspraktijken zijn al jaren aan de gang. Ze hebben als doel chaos te creëren en verdeeldheid te zaaien in onze maatschappij”, klinkt het.

Het Cyber Command heeft de laatste maanden de onlineberichtgeving rond de verkiezingen opgevolgd en merkt vooral een verspreiding van desinformatie rond de Europese verkiezingen. “Dat doen ze om gevoelens tegen Europa of het establishment op te poken.”

Het is niet de eerste keer dat dit gebeurt. In september 2023 berichtte VRT NWS nog over Evras, een educatief programma in het Franstalige onderwijs rond seks, relaties en emoties. Verschillende buitenlandse accounts pikten de protesten op en verspreidden een antiwesters narratief: “Het Westen is decadent.”

Er doen verschillende strategieën de ronde. “Maar wat ons opvalt, is dat buitenlandse accounts en profielen feiten uit hun context halen”, klinkt het bij Cyber Command. “De feiten zijn echt, maar het verhaal dat er online aan wordt gehangen, klopt niet.”  

Ook het European Digital Media Observatory (EDMO ) waarschuwt voor desinformatie rond de EU-verkiezingen. Sinds april zien ook zij een sterke stijging aan polariserende berichten over de Europese instellingen.

De veiligheids- en inlichtingendiensten merken bovendien op dat desinformatie op complexere manieren verspreid wordt. “Waar 5 jaar geleden voornamelijk Facebook en X (toen nog Twitter, red.) werden ingezet, zijn er vandaag veel meer kanalen waar de inhoud niet altijd gemodereerd wordt door de platformen zelf”, klinkt het. “Denk maar aan Telegram, waar elke gebruiker kan posten wat hij of zij wil.”

Het Cyber Command roept daarom op om kritisch om te gaan met informatie die online wordt verspreid en raadt aan om officiële bronnen te raadplegen.

Bovendien zeggen de veiligheidsdiensten dat de overheid een aantal maatregelen nam om de verkiezingen zo veilig en transparant mogelijk te laten verlopen. “Zo worden de stemcomputers uitvoerig getest en beveiligd en ook de papieren stembiljetten hebben een aantal beveiligingsmaatregelen zoals verzegeling en een watermerk.”