Brussel herdenkt 82 overleden (ex-)daklozen: "Iedereen verdient een waardig afscheid"

Het Collectief Straatdoden werd in 2004 opgericht als aanspreekpunt voor overlijdens en begrafenissen van (ex-)daklozen. Het collectief bestaat niet alleen uit professionals uit de sociale en medische sector, maar ook uit mensen die momenteel op straat leven.

Samen proberen ze de identiteit van overledenen te achterhalen, mensen te vinden die de persoon gekend hebben, en ze verzorgen ook begrafenissen voor overleden daklozen. In 2023 verzorgde het Collectief zo'n 40 begrafenisceremonies.

Daarnaast werkt de organisatie samen met lokale gemeenschappen om het stoffelijk overschot te repatriëren indien dat de wens van de overledene was, of dat van de nabestaanden.

Sinds 2006 organiseert het Collectief ook een jaarlijks herdenkingsmoment op het Brusselse stadhuis. Tijdens die ceremonie worden alle straatdoden, mensen die dakloos zijn of ooit op straat hebben geleefd, van het voorbije jaar herdacht.

"Het gaat niet alleen over een cijfer, maar het gaat over mensen die we een waardig afscheid willen geven", zegt straathoekwerker Margot De Clerck van Diogenes vzw. "Daarnaast willen we een signaal sturen. 82 is een te hoog cijfer, en wordt elk jaar hoger. Dat zijn geen toevalligheden, maar dat gaat over een beleid. En daar kunnen we iets aan doen." 

In 2023 stierven in Brussel 82 (ex-)daklozen. Dat zijn er 3 meer dan vorig jaar, en 12 meer dan in 2020. Maar dat cijfer is niet volledig, omdat het Collectief niet altijd van elk overlijden op de hoogte is.

Ook het aantal daklozen in onze hoofdstad is de voorbije jaren sterk gestegen. In 2022, bij de laatste telling, waren er 7.134 daklozen of slecht gehuisveste personen in Brussel, een stijging van bijna 20 procent ten opzichte van 2020. De volgende telling staat pas eind dit jaar gepland.

64 van de 82 overleden personen waren mannen, 12 waren vrouwen. Van 6 overleden mensen kon het Collectief het geslacht niet achterhalen. De jongste was 18 jaar, de oudste 80 jaar. 

Niet alle overledenen zijn op straat gestorven, zegt het Collectief. "Ze stierven thuis, in het ziekenhuis, in een centrum voor noodopvang, op de stoep, op de openbare weg of in de metro."

Het collectief heeft bij de herdenking niet alleen aandacht voor de mensen die op het moment van hun overlijden dakloos waren, maar ook voor diegenen die doorheen hun leven ooit op straat hebben geleefd.

"Het gaat over alle personen die ooit gevochten hebben met dakloos zijn, en bij wie dat een heel grote invloed op hun leven heeft gehad: misschien zijn er familiebanden verloren gegaan, of hebben ze lange tijd geen toegang gehad tot de gezondheidszorg", zegt De Clerck. "Ook de waarde die de maatschappij aan jou hecht als je dakloos bent lijkt heel klein te zijn. En dat komt niet zomaar terug zodra je in een huis zit. Daar willen we ook aandacht voor vragen."