De illusie van de politieke debatten

Terzake zette gisteren de toon met een aftelklok die de spreektijd van de 2 politici in de gaten hield. Zo'n aftelklok is een handig instrument voor debatleiders, het zorgt bovendien voor een welsprekendheids­hygiëne. En de klok bewees gisteren opnieuw zijn dienst in het debat tussen Vincent Van Quickenborne, lijsttrekker voor de Open VLD in West-Vlaanderen, en Frank Vandenbroucke, lijsttrekker van Vooruit in Vlaams-Brabant. Met als hoogtepunt het aanbod van Vincent Van Quickenborne: "Ik wil u wel wat van mijn spreektijd geven, Frank."

Ook in het debat tussen N-VA-voorzitter Bart De Wever en PS-voorzitter Paul Magnette bij VTM en RTL werd een aftelklok gebruikt. Opvallend was dat er bij VTM, naast het gebruik van de aftelklok, ook applaus volgde bij elke 'forse' tussenkomst van elke voorzitter.

Het is duidelijk dat de 2 partijen hun aanhang hadden meegebracht (elke partij mocht 20 mensen meebrengen, red.) die enthousiast klapte bij elke tussenkomst van de 2 voorzitters, en die soms ook de tegenstander uitjouwden. Vooral tijdens het migratiedeel van het debat en bij de discussie over de staatshervorming.

Eigenlijk ging het om een presidentieel debat, zoals die ook in Frankrijk plaatsvinden, en zoals ook de Franstalige kijkers appreciëren. Presidentieel ook in de betekenis dat partijvoorzitters 'presidenten' zijn. Die 2 voorzitters zijn een 'pars pro toto' voor veel meer dan alleen maar hun partij.

Het was een debat tussen Vlaanderen en Wallonië, tussen rechts en links, tussen de burgemeester van Antwerpen en de burgemeester van Charleroi, en tussen de voorzitters van de N-VA en de PS, een tijdlang de 2 grootste partijen aan elke kant van de taalgrens. Al is de glans daar nu wel af, in Vlaanderen moet de N-VA Vlaams Belang laten voorgaan en in het Franstalige landsgedeelte, als je Brussel meerekent, is de MR de grootste partij.

Bovendien was dit een debat tussen de 'beste vijanden'. In dit geval betekent het dat elke voorzitter vrijuit de andere kan onderuit halen, aanvallen, hekelen, zonder zelf enige schade op te lopen. Geen van de 2 kan kiezers van de andere afpakken. Misschien slaagt De Wever erin om de score van zijn N-VA in Wallonië een beetje op te krikken, maar eigenlijk speelt dat niet in dit debat.

Het gaat om 2 politici die hun tegengestelde visies voluit kunnen brengen zonder dat ze zichzelf schade toebrengen. En dat is een kolfje naar hun hand.

De 2 politici zijn trouwens ook allebei expliciet kandidaat-premier. We moeten het vel van de beer niet verkopen voor hij geschoten is, maar het klopt dat zowel Magnette als De Wever die ambitie al geuit hebben. Bart De Wever vertrouwt trouwens niemand anders om premier te worden. En Magnette sluit het premierschap nooit uit. En dan heb je nog de huidige eerste minister Alexander De Croo (Open VLD) die premier wil blijven, en daarom bijna wanhopig vraagt om alsnog op de Open VLD te stemmen.

Maar eigenlijk draaien die debatten ons een rad voor de ogen. Wij verkiezen geen ministers, laat staan een eerste minister. Dit is de illusie van de debatten. Ook partijvoorzitters kunnen we niet verkiezen. En ook minister-presidenten niet. De ambitie om regeringsleider te worden, heeft vooral te maken met de score van een partij. En zolang de verkiezingen nog niet hebben plaatsgevonden, is het de score in de peilingen.

Daarom zei Hilde Crevits (CD&V) gisteren in De Ochtend: "Met de huidige peilingen is het niet aan ons om functies te claimen." Daarom is het ook logisch dat de voorzitter van de MR, Georges-Louis Bouchez, dezelfde vraag niet ontweek: "Het leiderschap van een regering weiger je niet als het je wordt aangeboden." 

Ondanks het feit dat we alleen maar parlementsleden kunnen verkiezen, volksvertegenwoordigers, en geen ministers, eerste ministers of minister-presidenten, blijven politici in de debatten ons geregeld de illusie geven dat dit wel het geval is.

Over 11 dagen zijn er verkiezingen en dan weten we wie parlementslid mag worden.