Wordt er elke dag een voetbalveld aan bos gekapt in Vlaanderen? 

Een opvallend campagnebeeld bij Groen: covoorzitter Jeremie Vaneeckhout, geflankeerd door Vlaams Parlementslid Mieke Schauvliege, poseert met een bijl en mept daarna een kopie van de Mona Lisa kapot. Dit is geen verwijzing naar de 'klimaatklevers' die protesteerden met acties bij bekende schilderijen, maar een actie voor het behoud van oud en waardevol bos in Vlaanderen.

In een persbericht bij de actie kondigde Groen aan dat het pleit voor een "onmiddellijk kapverbod op waardevol bos". Schauvliege voegt daaraan toe dat elke dag "ongeveer een voetbalveld aan bos, waarvan een groot deel oud en waardevol bos" vernield wordt in Vlaanderen. De partij vermeldt ook een totaal van "meer dan 5.000 kapvergunningen" de voorbije vijf jaar.

Partijvoorzitter Jeremie Vaneeckhout schreef vorige week ook nog op Facebook  dat er elke dag een voetbalveld aan bos gekapt wordt in Vlaanderen.

Groen maakt de bewering wel vaker, maar niet altijd in exact dezelfde bewoording. Soms gaat het over 'kappen' , soms over 'verdwijnen ' of 'vernielen' , en soms over ontbossing . Deze termen betekenen niet helemaal hetzelfde, wat verwarrend is aldus Bart Muys, professor bosecologie en bosbeheer KU Leuven. Bos kan volgens hem bijvoorbeeld gekapt worden in het kader van duurzaam natuurbeheer. Bos dat gekapt wordt met een ontbossingsvergunning moet dan weer gecompenseerd worden. 

Er bestaan ook types ontbossing die niet gecompenseerd moeten worden, zoals het rooien van jong bos in landbouwgebied of het kappen van bomen in het kader van natuurherstel, bijvoorbeeld als gevolg van een natuurbeheerplan.

Ook Dries Moerloose, projectmedewerker bij De Bosgroepen, maakt de kanttekening dat niet alle kapping noodzakelijk als iets negatiefs gezien moet worden. "Als bijvoorbeeld een bos op een niet-toegankelijk industrieterrein gekapt wordt en gecompenseerd wordt op een toegankelijke locatie, kan dit op langere termijn net een meerwaarde zijn, want een industriecluster kan versterkt worden en de maatschappij heeft meer baat bij het nieuwe bos."

We vragen Groen om uitleg om te weten waar de cijfers vandaan komen en hoe ze dit berekend hebben. De partij baseert zich op cijfers van het aantal ontbossingsvergunningen, verkregen via schriftelijke parlementaire vragen van Vlaams Parlementslid Mieke Schauvliege. Van 2018 tot 2022 is er voor 1208,3 hectare bos een ontbossingsvergunning uitgedeeld.  Als je dit uitrekent kom je inderdaad op 0.66 hectare bos per dag wat ongeveer overeenkomt met een voetbalveld. 

Het echte cijfer ligt waarschijnlijk iets hoger, want het gaat hier enkel om vergunde ontbossing. Er gebeurt ook illegale kap. Volgens cijfers uit een parlementaire vraag werd in 2022 illegale kap van ongeveer 70 hectare bos vastgesteld.

De claim dat "elke dag een voetbalveld aan Vlaams bos verdwijnt" lezen we ook in een recent rapport van Greenpeace en BOS+ uit juni 2023. Dat rapport berekende op basis van cijfers van het Agentschap Natuur en Bos over ontbossingsvergunningen dat sinds 2001 al meer dan 5.000 hectare bos is gekapt in Vlaanderen, wat ook ongeveer op een voetbalveld per dag neerkomt. Dit is dus geen fenomeen van deze legislatuur, maar is al twintig jaar zo. 

De hectares die ontbost worden met vergunning moeten volgens het bosdecreet echter wel gecompenseerd worden, aldus Muys: "Het gaat om vergunde ontbossing. De compensatie daarvoor kan volgens de wetgeving op twee manieren: Ofwel moet de ontbosser zelf een plek vinden om het gekapte bos een op een te compenseren, ofwel moet de ontbosser geld storten in een fonds van de Vlaamse overheid, zodat die de compensatie kan uitvoeren."

Op Bosteller.be , een website van de Vlaamse overheid, valt te zien hoeveel hectare bos al gecompenseerd is sinds 1 oktober 2019. Op het moment van schrijven staat de teller op 662 hectare compensatiebos. Dat is al minder dan de 725,9 hectare bos die voor ontbossing vergund zijn in 2020, 2021 en 2022. Maar niet elk bos dat in Vlaanderen vandaag geplant wordt, is compensatiebos. 

Aan het begin van haar legislatuur beloofde minister Demir om 4.000 hectare nieuw bos aan te planten. Dat is bos dat los van compensatie aangeplant wordt. Bij Bosteller.be staat te lezen dat op het moment van schrijven er 1.914 hectare nieuw bos is aangeplant in Vlaanderen. De beoogde 4.000 hectare zal dus niet meer gehaald worden deze legislatuur. Cijfers die VRT NWS opvroeg bij het Agentschap Natuur en Bos tonen wel dat er een stijgende lijn zit in het aantal hectare nieuw bos dat per jaar gepland wordt.

Dat zorgt er wel voor dat de bosbalans in Vlaanderen voor het eerst in lange tijd positief is: er komt weer bos bij. Muys maakt daar wel de kanttekening bij dat het er vanaf hangt over welke periode je kijkt. "Over de laatste drie jaar is de bosbalans inderdaad positief. Maar als we naar de laatste 20 jaar kijken, is de bosbalans in Vlaanderen negatief", aldus Muys. Hij baseert zich daarvoor op internationale satellietdata die bij de KU Leuven op Vlaanderen werd toegespitst. 

Vergunde ontbossing moet dus gecompenseerd worden. Maar zo stellen experten: het nieuwe bos is niet altijd evenveel waard als wat verdwenen is. Oude bossen zijn vanuit ecologisch oogpunt namelijk waardevoller dan nieuw aangeplante bossen. “Daar komen vaak andere soorten planten, zwammen en insecten voor die je niet in andere bossen vindt.”, aldus Muys. “Qua biodiversiteit zijn oude bossen echt patrimonium. Die zijn onvervangbaar.”

Als we over oud bos spreken in Vlaanderen, gaat het overigens niet noodzakelijk over bossen met oude bomen, maar grond waarvan we weten dat die al lange tijd continu bebost is, zoals het Zoniënwoud. Hiervoor baseren ecologen zich bijvoorbeeld op de Ferrariskaarten, topografische kaarten van de Nederlanden uit de jaren 1770.

Dries Moerloose, projectmedewerker bij de Bosgroepen, bevestigt ook dat er wel degelijk een verschil is tussen oud en nieuw bos qua ecologische waarde. "Het is inderdaad zo dat een oud bos niet alleen meer CO2 kan opnemen dan een nieuw bos, maar ook meer bescherming biedt aan fauna en flora. Een oud bos in goede staat, dat goed onderhouden is, is waardevoller dan een nieuw bos."