Aanmeldsysteem middelbare scholen blijft voor stress zorgen bij gezinnen: hoe werkt het en was kamperen 'eerlijker'?

Wie zoon- of dochterlief moet inschrijven voor de secundaire school, moet dat in veel gevallen doen via een aanmeldsysteem waarbij je de drie scholen van jouw voorkeur kan ingeven. Het systeem beslist dan op basis van loting - van toeval dus - welke school je toegewezen krijgt.

Elk jaar leidt dat tot vreugdedansjes in gezinnen, maar ook tot zware teleurstellingen, verdriet en stress.  

Zoals bij de ouders van Gaël uit Heist-op-den-Berg: "Onze dochter zit op de basisschool van dezelfde school als het middelbaar, en toch belandde ze daar op de plaats 53 op de wachtlijst. Ze zeggen dat het systeem ‘willekeurig’ beslist, maar dat klopt niet. Alle leerlingen zonder plaats hebben een familienaam die begint met een letter op het einde van het alfabet. Dat kan toch geen toeval zijn?"

Het is het eerste jaar dat de school met dit systeem werkt, getuigen de ouders. "De school denkt de wachtlijst te kunnen wegwerken, maar ze kunnen het niet beloven. Ze hebben wel nog 40 plaatsen apart gehouden. Ondertussen staat Gaël wel al op plaats 30. We blijven dus nog een klein beetje hopen."

Mama Inez getuigt nog: "We hadden liever gekampeerd voor de school, dat was nog eerlijker geweest. Lukt het niet om onze dochter ingeschreven te krijgen, dan gaan we stappen ondernemen."

Pedro De Bruyckere is pedagoog en docent aan Universiteit van Utrecht. "Het is triestig voor gezinnen zoals dat van Inez. Ondertussen krijgt meer dan 95 procent van de gezinnen wél de school van eerste of tweede keuze via het aanmeldsysteem, omdat de werking de afgelopen jaren verbeterde. De overgrote meerderheid krijgt zelfs de eerste keuze."

"Voor de leerlingen voor wie dat niet lukte, is het stressen en verdriet. Belangrijk: het probleem ligt niet bij het systeem, wél bij de plaatstekorten op scholen."

Hij antwoordt op de bedenkingen en vragen van de ouders. 

De mama van Gaël stelt dat ze nog liever had gekampeerd voor de school dan met dit systeem in te schrijven. Dat leek haar een eerlijker systeem dan nu.

Pedro De Bruyckere: "Ik kan me het kamperen voor de schoolpoorten nog perfect herinneren. Wie eerst in de rij stond, mocht eerst inschrijven. Eerlijker vind ik dat niet. Niet elk gezin kon daar tijd voor maken. Daarom is er voor het digitale aanmeldsysteem gekozen."

Elke school beslist wel zelf hoe ze inschrijven en of ze het systeem willen gebruiken. "Weet dat als ze kiezen voor dat laatste, dat verstrekkende gevolgen heeft voor die school. Ze mogen dan niet zeggen dat er geen plaats is."  

Meer dan 100 scholen gebruiken hetzelfde systeem in Vlaanderen, maar niet allemaal. Gent bijvoorbeeld, heeft een apart systeem. "Het systeem wordt veel gebruikt in regio's waar dat vooral nodig is, met andere woorden waar te weinig plaats is." 

Via 'Meld je aan' kan iedereen zijn keuze van 1 tot 3 ordenen. Vanaf dan hangt het af van het toeval. Daarna krijgen de leerlingen de school van hoogste keuze toegewezen. Elk aangemeld kind krijgt een toevalsnummer per schoolkeuze.

In het begin was de werking van het systeem rampzalig. "Het algoritme was niet slim. Veel kinderen kregen de tweede keuze school, maar hadden die onderling met elkaar kunnen ruilen, had iedereen wel zijn eerste keuze."  

Ondertussen krijgt meer dan 95 procent zijn eerste of tweede keuze toegewezen. "Dat is al een paar jaar zo. Dan heb je natuurlijk de uitzonderingen. Als je een A-richting wil volgen die overal gegeven wordt, dan is het meestal geen probleem. Als er maar een school is in een bepaalde regio waar je bijvoorbeeld sportwetenschappen kan volgen, dan maak je minder kans op een plek. Hetzelfde geldt voor plaatsen in het buitengewoon onderwijs. Daar heb je lange wachtlijsten."

"Je kan niet zomaar bijkomende scholen of richtingen bij maken, en ook leerkrachten kan je niet bij toveren."

Elke school kan een aantal vrije plaatsen blokkeren en niet invoeren in het aanmeldsysteem. "Die zijn voor profielen die voorrang krijgen, zoals broers en zussen van kinderen die daar al naar school gaan."

"Het systeem ziet de basis- en middelbare school los van elkaar. Dat je per definitie daar zou blijven, daar wordt geen rekening mee gehouden. Veel kinderen veranderen na het lager toch nog van school. Het zou ook niet eerlijk zijn voor kinderen die op een school zitten die niet verbonden zijn aan een secundaire school."

"Ja, echt wel. Het kan zo lijken dat er alfabetisch werd gekozen, of op basis van iets anders, maar toch is het geheel toevallig. Als iets willekeurig is, kan het allemaal verschillend zijn, maar even goed ook niet. Vergelijk het met de shuffle functie van je muziek. Je kan 1.000 verschillende liedjes na elkaar horen, maar ook kort na elkaar 2  keer hetzelfde liedje. En dan denk je: die shuffleknop werkt niet. Maar die werkt dus wel. Dat geldt ook voor het aanmeldsysteem. Bij het gooien van een dobbelsteen zal je ook wel eens meemaken dat je een paar keer 6 na elkaar gooit." 

Er zijn bijkomende mechanismen om ouders en kinderen te helpen bij de inschrijving. "Ik ga niet zeggen dat ze het gegarandeerd gaan oplossen, maar ze kunnen wel helpen."

Check of er een lokaal overlegplatform is in je gemeente. Dit is een samenwerking tussen alle scholen in de buurt om dergelijke situaties op te lossen. Als dit niet het geval is, kun je terecht bij de provinciale bemiddeling. "De gegevens van die bemiddelen staan normaal gezien in de e-mail die je kreeg voor de aanmelding."