Een Deense kunstdealer zou in 2020 al een vermoeden gehad hebben dat er zaken gestolen werden uit het British Museum. Dat terwijl pas vorig jaar aan het licht is gekomen dat er verschillende items verdwenen waren uit het wereldberoemde museum in Londen. Waarom duurde het zo lang voor het museum durfde te communiceren?
Verdachte eBay-aanbiedingen en fotografisch geheugen: hoe een Deense kunsthandelaar als eerste de dief in het British Museum opspoorde
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
De Britse openbare omroep BBC heeft in een podcast het verhaal uit de doeken gedaan van de diefstallen in het British Museum vorig jaar. Spilfiguur daarin is dr. Ittai Gradel. De Deen is een fervente kunsthandelaar en zoekt via verschillende platformen naar edelstenen. Zijn zolderkamer staat vol met vitrinekasten met 'schatten' zoals hij ze zelf noemt.
Zijn zoektocht naar die 'schatten' heeft tot iets heel anders geleid: hij kwam de dief op het spoor die honderden voorwerpen deed verdwijnen uit het British Museum.
Opvallend pareltje op eBay
De toevallige ontdekking start wanneer hij op het internet op zoek gaat naar een edelsteen om toe te voegen aan zijn collectie. Al snel komt hij uit op veilingsite eBay. Daar stuit hij op 7 augustus 2016 op een deel van een edelsteen met Priapus – de Griekse god van de vruchtbaarheid - op afgebeeld.
Gebruiker 'sultan1966' biedt het stuk aan voor slechts 40 pond (bijna 47 euro, red.). Wanneer dr. Gradel het even later in meer detail wil bekijken, is het stuk online nergens meer te bespeuren. Toch is het fotografische geheugen van de Deen sterk genoeg om zich nog te herinneren hoe het object eruitziet én waar hij het al eerder zag: in de oude-edelstenencatalogus van het wereldberoemde British Museum.
Om dat te verifiëren besluit dr. Gradel om 'sultan1966' - die hij kende als Paul Higgins en van wie hij eerder ook al verschillende edelstenen kocht - een bericht te sturen met de vraag waarom de Priapus-edelsteen niet meer te koop staat. De verkoper zegt dat het een vergissing was en de edelsteen eigenlijk van zijn zus is.
Een verdachte uitleg, vindt dr. Gradel. Toch beslist hij om nog geen actie te ondernemen en af te wachten of 'sultan1966' nog andere verdachte voorwerpen zou verkopen.
De tweede aanwijzing
Na 4 jaar wachten komt er in 2020 opnieuw een aanwijzing dat 'sultan1966' wel eens toegang zou hebben tot het archief van het British Museum. Dr. Gradel ziet in een boek een afbeelding van een edelsteen met de Romeinse keizer Augustus die toebehoort aan het British Museum. Maar die edelsteen kwam hij al eerder tegen, op eBay.
Deze keer wel niet op het profiel van 'sultan1966', wel bij een Britste kunsthandelaar genaamd Malcolm Hay. Wanneer hij de vraag aan Hay stelt waar hij de edelsteen vandaan heeft, blijkt de oorspronkelijke verkoper niemand minder dan 'sultan1966' te zijn.
De échte naam van ‘sultan1966’
Te toevallig allemaal, vindt dr. Gradel. Hij begint dieper te graven in zijn documenten die hij verzameld had in de jaren dat hij zaken gekocht had bij 'sultan1966'. Hij hoopt zo meer te weten te komen over de verkoper.
En jawel, al snel vindt hij dat de echte naam van de verkoper niet Paul Higgins is, zoals hij altijd dacht, maar wel Peter Higgs. Op afrekeningen vindt hij zijn naam en adres en andere gegevens die moeten bewijzen dat het om Peter Higgs gaat.
Geen naam die een belletje doet rinkelen bij dr. Gradel, maar een andere handelaar weet wel al snel over wie het gaat. "Je beseft toch wel dat het de naam is van een curator van het British Museum?"
Inside job
Een inside job dus, concluderen de kunsthandelaars. "Het lijkt erop dat de curator van het British Museum zijn eigen museum aan het plunderen is."
Opvallend wel dat er net met de vinger gewezen wordt naar Peter Higgs. De man heeft een reputatie opgebouwd als expert in het opsporen van gestolen antiquiteiten over heel de wereld. In 2015 heeft hij nog geholpen een gestolen standbeeld van 2.000 jaar oud terug te brengen naar Libië.
Toch wil dr. Gradel het zekere voor het onzekere nemen door een e-mail te sturen naar het museum met zijn bedenkingen. De mail komt terecht bij voorzitter George Osborne en een archeologe. Osborne beslist een onderzoek te openen, de archeologe om Higgs op de hoogte te stellen. Ze vreest dat hij in de val gelokt wordt.
Het onderzoek levert niet meteen iets op. Deels omdat er veel voorwerpen nooit officieel geregistreerd werden bij het British Museum, maar ook omdat Higgs de kans heeft computergegevens te wijzigen en zo aan te geven dat voorwerpen al veel eerder zijn verdwenen.
Tweede onderzoek onder leiding van de verdachte
Officieel communiceert het museum in Londen dat er niks gevonden werd, maar intern starten ze toch een tweede - uiterst geheim - onderzoek. Maar, voor wie was het onderzoek toch geen geheim? Voor Peter Higgs zelf. Hij werd zelfs toezichthouder.
1.161 voorwerpen onvolledig of verdwenen: dat zijn de resultaten van de onderzoekers. Toch komen die resultaten niet onmiddellijk tot bij de juiste personen, want Higgs verzint talloze excuses om het nieuws niet te delen. "Zoiets delen we best niet in het weekend", "het is bijna Kerstmis" of "ik ben jarig en wil me niet met de resultaten bezighouden": de leugens blijven aanhouden.
2 jaar na e-mail ontslagen
Uiteindelijk is uitstel niet langer mogelijk en raakt het nieuws tot bij directeur Hartwig Fisher. Higgs wordt geschorst en de politie wordt ingeschakeld. De Metropolitan Police vindt al snel bewijs in het huis van Higgs.
Uiteindelijk wordt Higgs ontslagen in 2023. Dat is ruim 2 jaar nadat dr. Gradel voor het eerst aan de alarmbel had getrokken. Het museum heeft de kunsthandelaar ondertussen uitvoerig bedankt en heeft excuses aangeboden omdat het niet sneller heeft gehandeld.
Door de gang van zaken kan directeur Fisher in 2023 niet anders dan ook opstappen. Het museum "heeft duidelijk niet gereageerd zoals het had moeten doen" toen het op de hoogte werd gebracht van de diefstallen van 2021, erkende hij. "De verantwoordelijkheid voor deze nalatigheid ligt uiteindelijk bij de directeur."
De Metropolitan Police benadrukt wel dat het onderzoek nog gaande is en heeft zelfs de hulp ingeschakeld van het FBI. Er werd nog niemand gearresteerd of beschuldigd van enig misdrijf. Een deel van de gestolen stukken is intussen wel teruggevonden.
