Hervorming Groeipakket kan kinderarmoede met 35 procent doen dalen, zeggen onderzoekers KU Leuven

In 2019 introduceerde Vlaanderen het Groeipakket, de opvolger van de kinderbijslag. Met het Groeipakket krijgt elk kind dat vanaf 2019 geboren is eenzelfde basisbedrag, dat vervolgens "op maat" wordt aangevuld met allerlei toeslagen. Zo zijn er sociale toeslagen en schooltoeslagen voor mensen met lagere en middeninkomens, en zorgtoeslagen voor kinderen met een beperking die extra ondersteuning nodig hebben. 

Maar, zo zeggen onderzoekers aan de KU Leuven, het systeem van het Groeipakket heeft er de voorbije jaren niet voor gezorgd dat de kinderarmoede is gedaald. "Het probleem is dat we een hoog basisbedrag hebben dat aan elk inkomen wordt gegeven, ongeacht het inkomen en de nood van dat gezin", legt professor sociaal beleid Wim Van Lancker (KU Leuven) uit.

"Bovendien worden er om de sociale toeslagen toe te kennen harde inkomensgrenzen gebruikt: als je onder een bepaald inkomen valt, krijg je de sociale toeslag. Maar zodra je 1 euro boven die grens verdient, verlies je die sociale toeslag. Het is alles of niets. Dat zorgt ervoor dat er vandaag 'inkomensvallen' bestaan. Het loont niet om meer inkomen te krijgen, omdat je dan je toeslag verliest. En dat willen we vermijden." 

Onderzoekers aan de KU Leuven probeerden daarom te berekenen hoe we met het huidige budget van het Groeipakket kinderarmoede beter kunnen aanpakken, zonder 'inkomensvallen' te creëren. Ze haalden daarvoor onder andere inspiratie bij het model van de kinderbijslagen in Canada. Wat bleek? Door het Canadese model toe te passen in Vlaanderen zou de kinderarmoede met 35 procent kunnen dalen. 

In Canada worden hogere bedragen uitgekeerd aan de laagste inkomens. Tegelijkertijd wordt de kinderbijslag gefaseerd afgebouwd naarmate het gezinsinkomen stijgt. Zo vermijd je volgens professor Van Lancker dat mensen plots hun volledige toeslag kwijt zijn, omdat ze net wat meer verdienen.

"Het Canadese model geeft veel meer aan de kinderen die het nodig hebben. Het model durft progressiever te zijn, en heeft daardoor ook een veel grotere impact op de levensstandaard van die kinderen en gezinnen."

Als we het Canadese model kant-en-klaar hier zouden overnemen, zouden de hoogste inkomens geen kinderbijslag meer krijgen. In Vlaanderen zou dat neerkomen op zo'n 8 procent van de kinderen. "Dat zou geen goed idee zijn", benadrukt professor Van Lancker. "De inkomens in Vlaanderen zijn gelijker verdeeld, waardoor je, als je een bovengrens zou opleggen, veel kinderen zou uitsluiten. Dat is helemaal niet de bedoeling, want dat zou bovendien ook het draagvlak voor de kinderbijslag aantasten." 

Een systeem zoals het in Canada bestaat, moet je volgens professor Van Lancker dus nog altijd aanpassen naar de Vlaamse context. "Maar het toont wel wat mogelijk is als we op een progressievere manier kinderbijslagen toekennen, terwijl werken nog steeds kan lonen." 

Het Canadese model in Vlaanderen toepassen, vraagt natuurlijk wel een grote hervorming. Daarom besloten de onderzoekers ook te berekenen wat er mogelijk is binnen het bestaande Groeipakket: kan je de kinderarmoede in Vlaanderen laten dalen door het basisbedrag te verlagen, en de sociale toeslagen te verhogen? 

Ja, zo blijkt. Ook met die methode zou de kinderarmoede met 35 procent dalen. "Maar het grote probleem is dan wel dat je een heel grote inkomensval creëert. Als je een laag inkomen hebt en je valt onder de inkomensgrens, krijg je een heel grote sociale toeslag. Maar als je boven die grens zit, zelfs al is het maar met één euro, verlies je de volledige toeslag. Dan loont het helemaal niet meer om je inkomen te verhogen", zegt professor Van Lancker. 

"In het huidige systeem van het Groeipakket moet je dus kiezen: of je zet meer in op de laagste inkomens om armoede te bestrijden, of je zorgt ervoor dat werken loont. Maar je kan die twee heel moeilijk met elkaar combineren, net omdat je harde inkomensgrenzen hebt om die sociale toeslagen toe te kennen. Om dat te vermijden, moet je dus wel een fundamentele hervorming doorvoeren."