Rijke landen maken winst met geld dat ze aan landen in ontwikkeling lenen of doneren om klimaatverandering aan te pakken, zegt Reuters

100 miljard dollar per jaar. Dat is het budget dat op klimaatconferenties is afgesproken om ontwikkelende landen te helpen met klimaatmaatregelen. Het geld dient voor de transitie naar hernieuwbare energie, en om de gevolgen van extreme weersomstandigheden de baas te kunnen.

Stilaan wordt dat doel van 100 miljard ook gehaald, in het ene land al beter dan het andere. Maar het plan, dat in 2009 ontstond en op de klimaatconferentie in 2015 in Parijs werd vastgelegd, wordt volgens Reuters door sommige landen omgedraaid in hun eigen voordeel. 

Tot en met 2020 werd al 353 miljard in het fonds gestoken, waarvan ongeveer de helft in directe betalingen tussen landen. Maar dat zijn vaker leningen dan donaties. De ontwikkelende landen moeten het bedrag dus zien terug te betalen, vaak nog met intrest erbovenop.

Volgens Reuters is minstens 18 miljard uitgeleend tegen marktrente, niet eens aan een lager tarief dus. Dat veroorzaakt enkel meer schuld bij de arme landen.

Andere leningen, grotendeels uit Japan en ten minste ten waarde van 11 miljard dollar, vereisten dat het lenende land materialen kocht of huurde van bedrijven uit het land dat betaalt. Ook bij donaties hoort soms de verwachting om materiaal te gebruiken of bedrijven in te huren uit het donerende land, opnieuw een bron van inkomsten.

Los van de slechte voorwaarden stroomt geld van leningen natuurlijk terug naar de landen die betalen, terwijl het wel meegerekend wordt in het fonds van 100 miljard. Zo overschatten ze hun bijdrage.

Dan is er nog de inhoud van de projecten waar de leningen voor dienen. Die zijn soms twijfelachtig. Reuters vermeldt bijvoorbeeld een "klimaatvriendelijk" project in Ecuador, een lange kabelbaan als groen transportmiddel, die op dit moment maar een vijfde van het aantal voorspelde passagiers vervoert. Een "slechte lening", die het land enkel maar meer op kosten jaagt.

"Dit is verwerpelijk. Het verstrekken van klimaatfinanciering mag geen zakelijke kans zijn", klinkt het bij Heinrich-Boll Foundation, een internationale denktank rond klimaatbeleid. "Het moet de noden en prioriteiten dienen van de ontwikkelende landen die het geld ontvangen".

Ook bij de ontwikkelende landen zelf klinkt verontwaardiging. De landen die historisch veel broeikasgassen hebben uitgestoten, moeten hun verantwoordelijkheid dragen, is het idee. "Het is alsof het huis in brand staat en je buiten brandblussers verkoopt", zegt Andres Mogro, voormalig directeur voor klimaatadaptatie in Ecuador.

Maar dat trekken de donerende landen in twijfel. Er staat in het akkoord van Parijs wel degelijk dat ontwikkelde landen klimaatfinanciering moeten voorzien, "maar het moet benadrukt worden dat die financiering niet is gebaseerd op het "goedmaken" van de schade veroorzaakt door historische uitstoot", zegt een vertegenwoordiger van de Verenigde Staten.

Frankrijk, het land dat het vaakst geld uitleent in plaats van doneert, zegt dan weer dat lage-inkomenslanden dankzij hen net de kans krijgen op leningen met een lage intrest, terwijl ze op de gewone markt een veel hogere rente zouden moeten betalen. En in landen met de laagste inkomens is 83 procent van de financiering wel degelijk in de vorm van donaties.