De Italiaanse premier Meloni was in haar verkiezingscampagne erg stellig dat ze migratie naar Italië een halt wilde toeroepen. Volgens Melissa Depraetere van Vooruit is ze niet geslaagd in haar opzet en zou het aantal migranten dat naar Italië trekt, gestegen zijn. Meer nog, de instroom zou volgens haar "nog nooit zo hoog zijn geweest". De cijfers stegen inderdaad erg hard in 2023, maar dit jaar is er voorlopig een daling.
Stegen de migratiecijfers in Italië sinds Meloni aan de macht is, zoals Vooruit beweert?
Daan Nicolay
Gepubliceerd:
In het kort
Wat? Vooruit-voorzitter Melissa Depraetere beweert in een interview met Humo dat onder premier Meloni de migratie-instroom "nog nooit zo groot geweest is".
Maar? Giorgia Meloni werd in oktober 2022 premier. In 2023 lagen de migratiecijfers inderdaad veel hoger dan de voorbije jaren. In 2024 lijken de cijfers echter alweer te dalen. De cijfers van 2023 liggen erg hoog, maar wel lager dan die van 2016.
Deze factcheck werd uitgewerkt in het kader van de factcheckmarathon van de Lage Landen.
Vooruit-voorzitter Melissa Depraetere zegt in een dubbelinterview met Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken in het weekblad Humo van 21 mei dat de instroom in Italië "nog nooit zo groot geweest is". De uitspraak valt in een discussie over mogelijke maatregelen rond het stoppen of afbouwen van migratie.
Migratie was daadwerkelijk een van de speerpunten van de verkiezingscampagne van Meloni, die in oktober 2022 premier werd. Zo wilde haar partij onder andere zeeblokkades om bootjes van migranten en vluchtelingen op zee tegen te houden en te dwingen rechtsomkeer te maken.
Op vraag van VRT NWS draagt Vooruit artikels van AP , Reuters , Financial Times en Euronews aan. Daarin staat dat het aantal bootvluchtelingen sterk gestegen is in 2023 tegenover 2022. Ook zou haar regering in de periode 2023-2025 veel meer werkvisa voor niet EU-burgers afgeven dan voorgaande jaren.
Piekjaar 2023
Cijfers van de Italiaanse overheid bevestigen inderdaad wat te lezen valt in de artikels. In 2023 arriveerden 157.652 bootvluchtelingen in Italië, heel wat meer dan 105.131 in 2022 en 67.477 in 2021. Sinds Meloni aan de macht kwam, zijn de cijfers dus wel degelijk gestegen, maar het is niet de hoogste instroom ooit. In 2016 kwamen er nog meer bootvluchtelingen aan in Italië. Toen waren het er 181.436.
De artikels die Vooruit aandraagt, verschenen tussen 13 juli 2023 en 4 januari 2024 en gaan dus over cijfers tot en met 2023. Van 2024 bestaan uiteraard nog geen definitieve jaarcijfers, maar als we kijken naar de stand op 31 mei 2024 en 31 mei voorgaande jaren, zien we dat er dit jaar al veel minder bootvluchtelingen aankwamen dan in 2023. Er is dit jaar dus voorlopig een dalende trend, maar de cijfers zijn wel nog licht hoger dan in 2022 of 2021.
Het klopt dus wel degelijk dat sinds het aantreden van Meloni het aantal migranten gestegen is, in het eerste jaar zelfs spectaculair. Het gaat wel niet om de hoogste instroom ooit; in 2016 lag die hoger. In 2024 lijken de cijfers echter weer te dalen. Deze daling wordt in het kader van de Europese verkiezingen dan ook geclaimd door de partij van Meloni als bewijs dat de Tunesië-deal werkt.
De Tunesië-deal
In juli 2023 sloot Meloni samen met Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Nederlandse premier Mark Rutte voor de EU een deal met Tunesië om bootvluchtelingen tegen te houden. Daarop kwam veel kritiek, onder andere toen bleek dat de Tunesische autoriteiten migranten de woestijn in dreven zonder voedsel of water.
In de eerste maanden na de deal, augustus en september 2023, lagen de instroomcijfers in Italië het hoogst, maar sinds 2024 zijn de instroomcijfers wel weer aan het zakken . Migratie-expert Florian Trauner (VUB): "De deal met Tunesië heeft geleid tot meer controles en minder vertrek in 2024, althans op de korte termijn. Critici hebben benadrukt dat de samenwerking van Italië en de EU met Tunesië meer legitimiteit geeft aan een autoritair leiderschap, wat later problemen zou kunnen opleveren voor de EU."
Ontmoedigingsmaatregelen
Sinds ze aan de macht is, nam Giorgia Meloni maatregelen die migranten en mensensmokkelaars moeten ontmoedigen de oversteek te maken. Volgens Hanne Beirens, directeur van het Migration Policy Institute Europe, heeft Meloni echter niet de controle over al die migratiestromen. "Ze kan wel stappen ondernemen, maar ze kan niet voorspellen of controleren waar een conflict uitbreekt, waar er economische malaise is."
Volgens Flor Didden, migratie-expert bij 11.11.11, is de belangrijkste verklaring voor migratiestromen dan ook te vinden in de vertreklanden en het gebrek aan perspectief ter plaatse. "Voor Tunesië (waar de meeste bootvluchtelingen die in Italië landen, vertrekken) heeft dat te maken met het beleid van president Kais Saied. In februari 2023 gaf die een beruchte speech rond het omvolkingsdiscours en heeft hij haat aangewakkerd tegen Afrikaanse migranten in het land. Sindsdien is er een spiraal van geweld, vanuit burgers en veiligheidsdiensten."
Pas op voor gerecycleerde beelden
De hoeveelheid bootvluchtelingen die in de zomer van 2023 arriveerden in Italië lag erg hoog. Zo landden er op 12 en 13 september 2023 zo'n 7.000 mensen op de kust van het Italiaanse eiland Lampedusa, een absoluut piekmoment, waarna de cijfers weer daalden. De beelden van 12 en 13 september zijn spectaculair en werden sindsdien regelmatig onterecht gedeeld alsof het om recente beelden ging.
Ook Filip Dewinter suggereerde op 23 mei nog dat er op dat moment 7.000 vluchtelingen in twee dagen tijd op Lampedusa waren aangekomen. Dat is dus niet het geval. Tussen maandag 20 en donderdag 23 mei 2024 kwamen zo’n 400 mensen aan op Lampedusa.
Werkvisa
Onder Meloni is echter niet alleen de irreguliere migratie naar Italië toegenomen, ook het aantal werkvisa dat beschikbaar is voor niet-EU-burgers steeg. Italië kampt met een ouder wordende bevolking , waardoor veel industrieën met te weinig werknemers zitten.
Onder druk van een aantal sectoren waar de personeelstekorten erg groot zijn, besloot de Italiaanse regering in juli 2023 dan ook het aantal werkvisa voor niet-EU-burgers in Italië te verhogen naar 452.000 in de periode 2023-2025. In 2025 zouden er dan 165.000 werkvisa verstrekt worden. Dat is veel, maar niet het meeste ooit. In 2006, onder premier Berlusconi, werden 170.000 werkvisa verstrekt.
Didden: "Ja, Italië heeft migranten wel nodig. Dat is de contradictie in het beleid. Dat gaat om grotere aantallen dan de bootvluchtelingen. Asiel is een heel zichtbaar element. Italië zit met een krimpende bevolking en vergrijzing."
Conclusie
In 2023 lagen de instroomcijfers in Italië veel hoger dan in 2022. In 2024 dalen de cijfers echter weer, maar ze blijven wel nog boven het niveau van 2022 en 2021. In 2016 lagen de instroomcijfers hoger dan in 2023.
Onder Meloni steeg het aantal werkvisa dat Italië verstrekt aan niet-EU-burgers ook, maar in 2006 lag dat aantal nog hoger.
De uitspraak van Depraetere beoordelen we als onwaar, omdat de cijfers voor zowel instroom als arbeidsvisa al eerder hoger lagen. Dit is echter wel al respectievelijk acht en achttien jaar geleden. In 2024 zien we voorlopig een dalende trend. In 2023 lagen de cijfers wel een pak hoger dan in 2022 en 2021.
Deze factcheck kwam tot stand in het kader van de factcheckmarathon van de Lage Landen. Partners zijn: VRT NWS, RTBF, Knack, factcheck.vlaanderen, KRO-NCRV Pointer, Het Algemeen Dagblad en deCheckers.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-checking Standards Network (EFCSN).
