Precies 25 jaar geleden barstte de dioxinecrisis los in België, een tot dan ongezien voedselschandaal met verregaande gevolgen. De crisis leidt niet alleen tot een verkiezingsnederlaag voor de CVP van toenmalig premier Jean-Luc Dehaene, maar ook tot de oprichting van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV). Dat moet voorkomen dat we als consument nog besmet voedsel te eten krijgen.
25 jaar geleden deed dioxinecrisis België daveren: terug naar grootste voedselschandaal ooit
Pluimvee dat massaal wordt geruimd en winkelrekken waaruit inderhaast vlees en eieren zijn weggehaald. Dat is het beeld van de dioxinecrisis die op 27 mei 1999 door Het Journaal van de VRT aan het licht wordt gebracht.
Onderzoek heeft uitgewezen dat kankerverwekkende dioxines via vervuild vet in dierenvoer zijn terechtgekomen. Dat valt vooral op in de kippensector, waar kippen minder eieren leggen en massaal sterven. Maar het gif is verder doorgedrongen in de voedselketen: de consument blijkt massaal besmette eieren en besmet vlees te hebben opgegeten.
Hoe kan dat, dioxines in het dierenvoer? Blijkbaar via gesmolten vet waarin ook giftige PCB's zitten. Het spoor leidt naar vetsmelterij Verkest, in de Oost-Vlaamse stad Deinze. Verkest krijgt het besmette vet geleverd van het Waalse bedrijf Fogra. Het wordt uiteindelijk verwerkt in voedermeel dat bij verschillende kippenboeren terechtkomt. "De kippensector staat in rep en roer", bericht Siel Van der Donckt in Het Journaal.
Eind mei beslist toenmalig minister van Volksgezondheid Marcel Colla (SP) om de handel in kippen en eieren van Belgische oorsprong stil te leggen. Een beetje laat, want eigenlijk is de overheid al in maart op de hoogte gebracht.
Hoe dan ook: wat volgt, is vrij spectaculair. 7 miljoen kippen en 60.000 varkens worden geslacht, duizenden landbouwbedrijven worden maandenlang geblokkeerd en de uitvoer van Belgische zuivelproducten, kippen, varkens en runderen wordt gedurende een tijd verboden.
Grote politieke gevolgen
Iets meer dan een maand voor de verkiezingen heeft de dioxinecrisis onvermijdelijk grote politieke gevolgen. Een tiental dagen vóór die stembusslag stapt zowel minister van Volksgezondheid Marcel Colla (SP) als minister van Landbouw Karel Pinxten (CVP) op. Ze krijgen het verwijt dat ze te traag en te weinig kordaat hebben opgetreden.
De parlementsverkiezingen zijn catastrofaal voor premier Jean-Luc Dehaene (CVP). Voor het eerst in meer dan 40 jaar worden de christendemocraten naar de oppositiebanken verbannen. Ondanks een naamsverandering naar CD&V komen ze dat nooit meer te boven: CD&V verschrompelt verder tot de relatief kleine partij die ze vandaag is.
Onrechtstreeks luidt de dioxinecrisis een nieuw tijdperk in. Onder Guy Verhofstadt (Open VLD) zijn het de niet-confessionele partijen die gedurende jaren het beleid zullen bepalen. En de eerste jaren zijn ook de groene partijen mee aan zet, een primeur voor ons land.
Gerechtelijke molen maalt traag
Pas in 2009 moeten de bedrijven Verkest en Fogra zich voor de rechter verantwoorden. In eerste aanleg krijgen de vetsmelters Verkest 2 jaar met uitstel, in beroep krijgen vader en zoon zelfs 2 jaar waarvan 1 met uitstel voor valsheid in geschrifte, het gebruik van valse stukken en bedrog met koopwaar. De zaakvoerders van Fogra krijgen in eerste instantie 1 jaar cel met uitstel, maar dat wordt later alleen een geldboete van elk 25.000 euro.
Vader Lucien en zoon Jan Verkest moeten ook meer dan een miljoen euro betalen aan de gedupeerden van de dioxinecrisis. Het FAVV krijgt 24 miljoen euro van Verkest en Fogra, het bedrag dat het voedselagentschap geëist had voor alle kosten die het gedragen had door de dioxinecrisis.
Jan Verkest stapt 20 jaar na de dioxinecrisis uit het leven. Hij heeft de hele affaire nooit verteerd. Vorig jaar overlijdt ook zijn vader Lucien Verkest. (Verneem hier meer over de geschiedenis van vetsmelterij Verkest.)
Op naar een betere voedselveiligheid
In de nasleep van de dioxinecrisis ziet het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) het licht. Dat nieuwe agentschap centraliseert alle bestaande diensten die over de voedselkwaliteit moeten waken.
Het FAVV organiseert controles over de hele voedselketen en maakt komaf met de geïsoleerde controle-acties, zoals die vroeger werden gehouden.
En wat met de gevolgen voor je gezondheid?
De gevolgen van de dioxinecrisis voor de volksgezondheid zijn tot op vandaag niet duidelijk. Een studie van de Universiteit Gent en de VUB heeft het over 20.000 bijkomende gevallen van kanker bij vrouwen, 22.000 gevallen van diabetes en 24.000 gevallen van hoge bloeddruk.
"Ik heb altijd gezegd dat de dioxinecrisis een ramp was voor de volksgezondheid", zegt kankerspecialist Nik van Larebeke. "Dioxines behoren tot de sterkste kankerbevorderende stoffen die ooit getest werden."
Andere wetenschappers trekken de conclusies van de studie dan weer in twijfel.
