Vanmiddag zijn de 5 kandidaten die voorzitter willen worden van de Europese Commissie met elkaar in debat gegaan. Ook huidig voorzitter Ursula von der Leyen - die voor een tweede mandaat gaat - was van de partij. Het debat werd georganiseerd door EBU, dat na het Songfestival opnieuw onder vuur ligt, omdat niet alle partijen welkom waren. Waarom is dat zo en wat onthouden we van het debat?
EBU na Songfestival opnieuw onder vuur: dit keer door Europees kopstukkendebat waarbij niet alle partijen welkom zijn
Net zoals in 2014 en 2019 hebben de Europese politieke partijen in samenwerking met EBU een debat tussen de topkandidaten georganiseerd. Het debat werd onder meer gemodereerd door VRT-journaliste Annelies Beck, die je van duidingsprogramma Terzake op VRTCANVAS kunt kennen.
De kandidaten
Ursula von der Leyen: Europese Volkspartij (partij van CD&V)
Nicolas Schmit: Partij van Europese Socialisten (partij van Vooruit)
Terry Reintke: Europese Groenen (partij van Groen)
Sandro Gozi: Renew Europe Now, liberalen (partij van Open VLD)
Walter Baier: Europees Links (partij van PVDA)
Op voorhand was het vooral uitkijken naar wat Ursula von der Leyen, de huidige voorzitter van de Europese Commissie en de topfavoriet, zou zeggen. Om een tweede mandaat binnen te halen, wil Von der Leyen samenwerken met gelijkgezinden.
Gelijkgezinden, dat zijn voor Von der Leyen partijen die "voor Europa, voor Oekraïne en voor de rechtsstaat" zijn. Dat zei ze tijdens het debat. Eerder sloot ze al uit dat ze steun zou gaan zoeken bij radicaalrechtse partijen. Die vormen samen de Europese partij ID (Identiteit en Democratie). Onder meer Vlaams Belang, Rassemblement National, de PVV, AfD, Lega, maken deel uit van deze partij.
Een samenwerking met conservatieve partijen die tot de ECR (partij van Europese Conservatieven en Hervormers) behoren sluit de huidige Europese Commissievoorzitter niet uit. In de ECR zitten onder meer de Fratelli d’Italia (van Italiaans premier Meloni), en de Poolse Pis-partij.
Bekijk: volgens Ursula von der Leyen is premier Meloni "duidelijk pro-Europees, tegen Poetin en voor de rechtsstaat"
Na de Europese verkiezingen moet de toekomstige Europese Commissievoorzitter op zoek naar een meerderheid in het Europees Parlement. En daar wringt volgens Europakenner Rob Heirbaut het schoentje als Von der Leyen een samenwerking met de Italiaanse premier op poten wil zetten.
"Een samenwerking met Meloni ligt gevoelig bij de linkse partijen in het Europees Parlement", vertelt Heirbaut in het VRT NWS Journaal. "De liberalen, socialisten en groenen hebben Von der Leyen gewaarschuwd dat ze die steun niet moet gaan zoeken bij de conservatieven of extreem-rechtsen." Doet ze dat wel, dan verliest ze waarschijnlijk de steun van de linkerzijde.
Bekijk: Europakenner Rob Heirbaut analyseert het Europees kopstukkendebat
EBU opnieuw onder vuur
Opvallende afwezigen tijdens het debat: vertegenwoordigers van de radicaalrechtse ID-partij en de conservatieve ECR-partij. Volgens de opiniepeilingen zullen deze 2 partijen mogelijk winst boeken bij de Europese verkiezingen.
De andere politieke partijen en de EBU hadden net als in 2019 afgesproken dat alleen partijen mochten deelnemen wanneer ze ook een kandidaat-Commissievoorzitter hebben aangeduid, een zogenoemde 'Spitzenkandidat'. Zowel ECR als ID hebben dat deze keer niet gedaan.
De EBU ligt daardoor opnieuw onder vuur. De European Broadcasting Union (EBU) is een organisatie van openbare omroepen en is bij het grote publiek wellicht het meeste bekend voor de organisatie van het Eurovisiesongfestival. De afgelopen editie van het Songfestival was niet zonder slag of stoot verlopen na de omstreden deelname van Israël en de diskwalificatie van favoriet Joost Klein.
Welke partijen deden niet mee met het debat?
Identiteit en Democratie (partij van Vlaams Belang)
Europese Conservatieven en Hervormers (fractie van N-VA)
Europese Vrije Alliantie (partij van N-VA)
Bekijk: het volledige debat (in het Engels)
Waarom worden conservatieven en radicaalrechts geweerd?
ECR en ID werden nu dus geweerd, omdat ze geen 'Spitzenkandidat' hadden aangeduid. ECR had dat in 2019 wel gedaan, toen stond hun Spitzenkandidat wel op het podium in Brussel.
Deze keer heeft ECR geen kandidaat aangeduid, omdat ze niet meer in het systeem geloven . "Ze diskwalificeren zichzelf, door geen kandidaat aan te duiden", zei Giacomo Filibeck, secretaris-generaal van de Partij van Europese Socialisten vanmorgen in aanloop naar het grote debat.
De partij ID is niet tevreden met het feit dat ze niet werden uitgenodigd voor het debat. Aan een gelijkaardig debat (georganiseerd door Politico en Studio Europa Maastricht, red.) mocht wel iemand van ID deelnemen, de Deen Anders Vistisen. ID is misnoegd dat ze er deze keer niet bij zijn en protesteert onder meer op het sociale mediaplatform X.
Wie ook niet uitgenodigd was, is de kleine Europese Vrije Alliantie (EVA ), die regionalistische partijen verenigt die streven naar autonomie. N-VA is lid van de EVA, net zoals Schotse, Catalaanse, Baskische en andere nationalisten.
EVA vormt in het Europees Parlement een fractie met de Europese Groenen. N-VA zit echter in een andere fractie, bij de ECR (het is echter geen lid van de ECR-partij).
EVA heeft een duo van Spitzenkandidaten aangeduid, maar geen van beide was uitgenodigd. "Alweer een misser van EBU", schreef de partij op X.
Hoe wordt de voorzitter van de Europese Commissie bepaald?
In het Europees verdrag staat het zo: de Europese Raad (de 27 regeringsleiders) draagt de voorzitter van de Europese Commissie voor, en houdt daarbij rekening met de uitslag van de Europese verkiezingen. Die 'voorgedragen' voorzitter moet daarna nog verkozen worden door het Europees Parlement (hij of zij moet daar dus een meerderheid van zien te halen).
In 2014 probeerden de grote Europese politieke partijen een ander systeem. Ze kozen elk voor de verkiezingen een kandidaat-Commissievoorzitter. Alle kandidaten trokken op campagne in Europa. Door op een van de partijen te stemmen (of beter: de nationale partij die lid is van de Europese partij) konden burgers duidelijk maken wie ze als Commissievoorzitter wilden. Dat was het idee erachter.
De partijen spraken af dat ze alleen iemand van die kandidaten zouden aanvaarden als 'voorgedragen' Commissievoorzitter. Jean-Claude Juncker was de kandidaat van de Europese Volkspartij (de grootste fractie in het Europees Parlement). De Europese Raad droeg hem voor, en hij werd verkozen.
In 2019 liep het anders. De Europese Raad maakte ruzie over dit systeem, en koos iemand die helemaal geen campagne gevoerd had als kandidaat-Commissievoorzitter: de Duitse Ursula von der Leyen, een wit konijn dus.
Von der Leyen is nu wél kandidaat om zichzelf op te volgen. Ze is aangeduid door haar partij, de Europese Volkspartij. De kans is groot dat ze ook voorgedragen zal worden door de Europese Raad. Daarna zal ze een meerderheid moeten zoeken in het Europees Parlement. Toch hebben ook andere partijen een eigen kandidaat aangeduid, ook al maakt die weinig kans. Ze willen zo het systeem van Spitzenkandidaten in leven houden.
