Waarom verpakkingen van voeding steeds kleiner worden en daardoor vaak ook onleesbaar

Een Europese wetgeving verplicht producenten om een heel aantal gegevens te vermelden op voorverpakte levensmiddelen. "Je hebt uiteraard de naam van het product en de ingrediëntenlijst - inclusief eventuele toevoegingsmiddelen - maar ook informatie over allergenen en de houdbaarheids- of uiterste consumptiedatum zijn verplicht. Die laatste ken je onder de namen "ten minste houdbaar tot" en "te gebruiken tot", legt Bart Calis uit. 

"Ook het vermelden van de voedingswaarden is verplicht, alsook de nettohoeveelheid, de bijzondere bewaarvoorschriften en/of gebruiksvoorwaarden, en - als dat nodig is - moet ook de gebruiksaanwijzing vermeld staan."

Mogen ook nog toegevoegd worden aan de lijst met verplichte vermeldingen: de barcode, het lotnummer, de consumentendienst en het adres van de in de EU gevestigde leverancier of importeur. 

Bij alcoholische dranken moet het alcoholgehalte verplicht vermeld worden. "Dat is wel enkel het geval als die hoger is dan 1,2%", voegt Bart Calis toe. "Vaak worden ook de nutriscore en de ecoscore vermeld. En momenteel is het nog niet verplicht, maar dat komt er wel nog aan: de sorteerregels. En wanneer op de verpakking een afbeelding staat waarop het product bereid is, bijvoorbeeld op een bord, dan is de producent ook verplicht om een serveertip te vermelden."

In sommige gevallen moet ook het land van oorsprong vermeld worden. "Bijvoorbeeld bij producten waarbij op de verpakking een vlag of een bekende bezienswaardigheid staat die verwijst naar een land", voegt Bart Calis toe.

Het consumentenprogramma 'WinWin' op Radio2 krijgt heel wat klachten van luisteraars die moeite hebben om in de supermarkt de tekst op de voorverpakte voedingsmiddelen te lezen. Ze behelpen zich met een leesbril of zelfs een vergrootglas. Een andere optie is een foto nemen met je smartphone en die dan uitvergroten.

Bestaat er dan geen wet die een minimale grootte van de lettertypes vastlegt? "Toch wel. Algemeen moeten de letters minimaal 1,2 mm groot zijn. Dat is ongeveer 7 pt. Om je een idee te geven: een leesboek is zo’n 10 pt tot 11 pt. Is de oppervlakte van de verpakking kleiner dan 80 cm², dan moet de lettergrootte minstens 0,9 mm groot zijn", benadrukt Bart Calis.

Niet alle letters worden door producenten even groot of klein afgedrukt. "Omdat de plaats op een verpakking beperkt is, wordt er een prioriteit bepaald door de producent. Er bestaat zoiets als een kijkvolgorde van de consument. En de producent baseert zich hierop om een hiërarchie in lettergrootte te bepalen. De consument zal doorgaans eerst naar het merk kijken, dan naar het beeld en vervolgens naar de smaak. Dan pas kijkt die naar de ingrediënten en voedingswaarden." 

"Voor de consument is dat handig, want het vergemakkelijkt het bekijken van een verpakking. Stel je maar eens voor dat alle informatie even groot afgedrukt zou staan. De klant zou niet weten waar die eerst moet kijken."

"De producent vindt het ook niet altijd zo belangrijk dat je alle informatie leest. Of ze wil net niet dat die informatie in het oog springt. Denk bijvoorbeeld aan de E-nummers, dat zijn de voedingsadditieven zoals kleurstoffen die onze voedingsmiddelen aantrekkelijker maken of conserveermiddelen die de voeding langer houdbaar maken. De producent zal er dan voor kiezen om die info in een minimale grootte af te drukken."

Op sommige verpakkingen staat alle informatie ook nog eens in verschillende talen beschreven. En dat zijn niet altijd de landstalen van België. "Producenten zijn nu eenmaal verplicht om al deze gegevens af te drukken in alle officiële talen van het land of regio waar het product verkocht wordt. Sommige producenten maken slechts één verpakking voor de hele Europese markt. Dat maakt dat je bijvoorbeeld bij diepvriesgroenten soms alle informatie in meer dan 10 talen ziet staan."

Producenten zijn dus wettelijk verplicht om veel informatie op een verpakking te vermelden. Is een grotere verpakking dan een mogelijke oplossing? "Grotere verpakkingen maken zou geen milieubewuste en duurzame oplossing zijn. Bovendien is de plaats in de winkelrekken nu al beperkt", zegt Bart Calis.

"Meer en meer producenten kiezen er nu voor om verpakkingen uit meerdere lagen te maken. De consument kan die laag opentrekken als die meer informatie wenst te lezen." 

Maar producenten kijken ook vooruit. "In de toekomst zal de barcode vervangen worden door een QR-code. Dat is een tweedimensionale code die nog meer informatie zal bevatten. Er komt een overgangsfase waarbij op elke verpakking een QR-code zal staan. De klant zal dan in de supermarkt deze QR-code kunnen scannen met zijn of haar smartphone, waardoor alle informatie goed leesbaar wordt."

Op die QR-code zal nog uitgebreidere informatie beschikbaar zijn voor de klant. "Een QR-code kan tot 7000 tekens bevatten, dat is bijna een A4 zonder dat je met het internet verbonden moet zijn. Maar door de internetverbinding zal nog meer informatie beschikbaar zijn. Retailers kunnen hierdoor processen efficiënter en duurzamer maken en de consument kan met een smartphone toegang krijgen tot real-time informatie. Denk aan allergeneninformatie, houdbaarheidsdatum en recepten, maar ook promoties, reviews, garantie en gebruiksaanwijzing zal beschikbaar zijn voor de klant. Oneindig veel informatie dus."

De vraag blijft wel: welke informatie zal nog fysiek op de verpakking moeten staan, en welke informatie zal enkel digitaal beschikbaar zijn? Want producenten gaan ook in de toekomst rekening moeten houden met inclusiviteit. Iedereen gaat de verplichte informatie op de verpakking moeten kunnen blijven lezen", besluit Bart Calis.