‘Samsara’ van de Spaanse regisseur Lois Patiño is een hoogst originele film, een zinderende trip voor je ogen en oren die je doet stilstaan bij leven en dood. Patiño filmde in Laos en in Zanzibar en nodigt je uit om een kwartier lang je ogen te sluiten. Een bijzondere ervaring in de filmzaal.
'Samsara': een film waarin je een kwartier lang de ogen mag sluiten
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
In een uithoek van Laos, in Zuid-Oost-Azië, ligt een oude vrouw op sterven. De jonge Amid komt haar elke dag voorlezen uit de ‘Bardo Thodol’, het Tibetaanse dodenboek.
Wanneer hij met een groepje boeddhistische monniken een wondermooie waterval bezoekt, krijgt hij een bericht dat de vrouw overleden is. Hij haast zich om haar een laatste keer voor te lezen en haar met meditatie naar een volgend leven te begeleiden.
Een vrouw sterft
Ook als kijker maak je die transformerende trip mee. “Het wordt een lange reis. Sluit nu asjeblieft je ogen”, is te lezen op het scherm. Wat volgt is een ervaring zonder voorgaande. Je wordt meegenomen in een bijzondere soundscape, nu eens met donderend geraas, dan weer met huiselijke geluiden.
Het scherm blijft 15 minuten grotendeels zwart (ja, ik heb even gepiept), maar af en toe komen er licht- en kleureffecten, die je waarneemt door je gesloten oogleden. Niet geschikt voor epilepsie-patiënten.
Een geitje wordt geboren
Wanneer het klankenbad ten einde loopt, kom je in een ander werelddeel weer boven water. In Zanzibar, Tanzania, waar een islamitische gemeenschap de kost verdient met vissen en zeep maken uit zeewier. In het gezin van het meisje Juwairya wordt een geitje geboren. Een volgend leven.
‘Samsara’ zit vol schitterende beelden van bergen, meren, rivieren en watervallen in Laos of stranden van Zanzibar. Regisseur Patiño speelt met het felle oranje van de gewaden die de boeddhistische monniken dragen en de kleurrijke hoofddoeken in Zanzibar. De symboliek van water op de beide locaties is treffend.
Ik wil het publiek meegeven dat we allemaal deel uitmaken van hetzelfde
Lois Patiño, regisseur 'Samsara'
‘Samsara’ is een begrip uit het boeddhisme en betekent letterlijk ‘in cirkels ronddraaien’. Het beschrijft de ziel die via de continue herhaling van geboorte en dood van het ene leven naar het andere migreert. Lois Patiño wil het publiek meegeven “dat we allemaal deel uitmaken van hetzelfde”. Die spirituele verbondenheid noemt hij “het oceanische gevoel”.
Het is een verhalende documentaire, zegt de regisseur, waarbij de filmmakers vooral observeerden. In deze tijd van extreem snelle montages en een bombardement aan prikkels is het trage tempo een zegen. Je hebt alle tijd om te kijken en te luisteren, om wat gezegd wordt te laten bezinken, zowel de zinnen uit het Tibetaanse Dodenboek, de woorden van de stervende vrouw in Laos, of die van de grootmoeder van Juwairya in Zanzibar: “Elke zonsopgang brengt verandering”.
Voor de episode in het midden van de film, waarbij je als toeschouwer je ogen sluit, vond regisseur Patiño inspiratie bij geluidskunstenaars en bij lichtartiest James Turrell en zijn hypnotiserende installaties, enkele jaren geleden nog te zien in de Villa Empain in Brussel. Bijna onmerkbaar veranderen de kleuren en het licht.
“Ik hou van het idee dat een bioscoop 15 minuten verandert in een collectieve meditatieve ervaring”, zegt Patino. “Enerzijds is het heel intiem: je zit in je eigen lichaam en je luistert. Tegelijk weet je dat er misschien 500 mensen hetzelfde doen. Dat kan erg krachtig zijn.”
‘Samsara’ kreeg de Special Jury Award op het filmfestival Berlinale Encounters en was eerder te zien op Film Fest Gent. Nu komt de film in verschillende steden uit, soms ook met een nevenprogramma van yoga of meditatie.
