Onderzoekers uit Leuven ontdekken waarom immuuntherapie niet altijd werkt tegen nierkanker

Elk jaar krijgen bijna 2.000 mensen in België te horen dat ze nierkanker hebben. Dankzij immuuntherapie zijn de overlevingskansen bij uitgezaaide nierkanker de voorbije jaren fors gestegen. "Ruim de helft van de patiënten is 5 jaar na de diagnose nog in leven, terwijl dat vroeger maar 10 procent was", zegt het onderzoeksteam van het UZ en de KU Leuven. "De therapie slaat echter niet bij alle nierkankerpatiënten aan."

De onderzoekers weten nu ook hoe dat precies komt. Daarvoor deden ze een grote analyse op stalen van nierkankerpatiënten die de voorbije 10 jaar in het UZ Leuven behandeld werden met immuuntherapie. De resultaten werden bevestigd op onafhankelijke stalen van meer dan 1.000 nierkankerpatiënten uit andere internationale studies.

"Tot nog toe is altijd gekeken naar de immuuncellen die in de tumor aanwezig waren, maar dat leidde nooit tot een duidelijk antwoord", zegt medisch oncoloog Benoit Beuselinck (UZ Leuven). "Wat wij hebben aangetoond, is dat het niet de aanwezigheid van die immuuncellen is, die bepaalt of de immuuntherapie wel of niet aanslaat, maar de manier waarop ze met elkaar samenwerken en hoe ze met elkaar communiceren."

"Het gaat meer bepaald over de cytotoxische T-lymfocyten en de macrofagen. Die moeten beter met elkaar samenwerken. Er zijn nu al geneesmiddelen voor in ontwikkeling en die moeten nu met prioriteit worden ingezet voor nierkanker", zegt professor Beuselinck.

"Momenteel zijn we druk bezig met het opzetten van nieuwe klinische studies naar combinatietherapieën om beide celtypes te stimuleren en beter te doen samenwerken, wat effectiever kan zijn dan de huidige behandelingen. Maar zoiets vraagt tijd en is nog niet voor meteen."

Het onderzoek maakt het wel mogelijk om nu al te kunnen voorspellen bij welke nierkankerpatiënten de huidige immuuntherapie wel of niet zal aanslaan. "Nu weten we dat pas na 3, 4 maanden behandelen. Je verliest dus veel tijd, je stelt patiënten onnodig bloot aan nevenwerkingen en het kost de overheid veel geld (immuuntherapie wordt in bepaalde gevallen terugbetaald, maar is erg duur, red.).", zegt Beuselinck.

"Als we op voorhand weten bij welke patiënten de immuuntherapie niet zal werken, kunnen we onmiddellijk een andere therapie opstarten, en besparen we de kosten en nevenwerkingen van immuuntherapie."

Het voorspellen gebeurt op basis van een bloedtest en een analyse van (een biopsie van) de tumor zelf. "Daarin kunnen we kijken hoe het immuunsysteem geactiveerd is en welke mechanismen de tumor tot stand gebracht heeft om het afweersysteem te omzeilen", klinkt het bij de onderzoekers. "We zijn erin geslaagd om een 'moleculaire handtekening' te bepalen die een duidelijk verband houdt met de klinische respons en overlevingskansen", zeggen doctoraatsonderzoeker Lisa Kinget en postdoctoraal onderzoeker Stefan Naulaerts nog.

Het onderzoek is gepubliceerd in het vakblad Nature Medicine .