"Ze creëren sfeer van haat": regering van Slovakije legt schuld voor aanslag op premier Fico bij media en oppositie

In Handlová, een stadje op zo'n 150 kilometer van de hoofdstad Bratislava, heeft een man gisteren de Slovaakse premier Robert Fico neergeschoten. Momenteel bevindt Fico zich in een ziekenhuis in Banská Bystrica. Volgens de laatste berichten is de toestand van de premier "stabiel, maar bijzonder ernstig". 

Meteen na de aanslag deden op sociale media verschillende complottheorieën de ronde over het motief van de dader. Fico zou zijn neergeschoten omdat hij een voorstel van 'The WHO Global Pandemic Accord' had afgewezen. Daarmee wil de Wereldgezondheidsorganisatie zich beter voorbereiden op een volgende pandemie. Anderen gaven aan dat Fico door een Russische agent was neergeschoten, zodat Rusland het Westen de schuld van de aanval kon geven. Geen van die theorieën is bewezen.

Over de dader is intussen wel meer informatie beschikbaar. Dat zegt Chiem Balduk, die als Midden-Europaspecialist voor de Nederlandse openbare omroep NOS werkt. "Het ministerie van Binnenlandse Zaken spreekt over een politiek gemotiveerde aanval", zegt Balduk. "De verdachte is een 71-jarige man die na de presidentsverkiezingen van april (waarbij Fico-aanhanger Peter Pellegrini won, nvdr.) de hoop in de politieke toekomst van zijn land was verloren."

"Slovaakse media zijn er in geslaagd de woonplaats van de man te identificeren en enkele familieleden te benaderen. Volgens die media behoorde hij tot de artistieke wereld, omdat hij als schrijver en dichter werkte. Daarvoor was hij een bewaker. Hij had ook een schietvergunning, wat betekent dat hij legaal een wapen mocht dragen."

"Op sociale media circuleert intussen een video waarin de verdachte zijn motief voor de aanslag uitlegt. De video is volgens Slovaakse factcheckers betrouwbaar. De man benoemt de recente bezuinigingen op en hervormingen bij de publieke omroep. Opvallend: op het moment van de aanslag werd de wet behandeld die de publieke omroep moet vervangen en een nieuwe formule moet invoeren, waardoor de openbare omroep onder directe controle van de regering komt te staan."

De regering van premier Fico was er snel bij om de aanslag te veroordelen. Daarbij richtte ze zich echter niet hoofdzakelijk op de 71-jarige verdachte, maar op de oppositie en de Slovaakse media. Dat zegt Marijn Trio, die als Oost- en Midden-Europakenner bij VRT NWS ter plaatse is in Handlová.

"Na de aanval hield de minister van Defensie Robert Kaliňák een persconferentie", vertelt Trio. 'Die was behoorlijk huiveringwekkend. Op een bepaald moment richtte hij zich rechtstreeks tot de aanwezige journalisten, met een duidelijke boodschap: 'jullie zijn mee verantwoordelijk voor wat hier gebeurd is'. Kaliňák gaf ook al aan dat de oppositie de toon heeft gezet voor de aanslag."

Volgens de regering hebben de leden van de oppositie en de kritische media een "sfeer van haat" gecreëerd in het land. Dat zou ervoor zorgen dat burgers politici aanvallen om hun ideeën. "Een maand geleden had Fico zelf nog gezegd dat zijn collega's bedreigd en beledigd worden, en dat woorden wel eens zouden kunnen omslaan in een moord."

Die sfeer van dreiging geldt eigenlijk voor het volledige politieke spectrum, stelt Trio. "De huidige president Zuzana Čaputová staat voor een pro-Europees beleid, maar zij was geen kandidaat om zichzelf op te volgen vanwege de vele doodsbedreigingen die ze kreeg."

De hevige reactie van de regering doet de angst bij Slovaakse journalisten toenemen. "De journalisten vrezen dat de regering de aanslag zal gebruiken om kritische media zwart te maken en meer aan banden te leggen", legt Trio uit.

Bij de gewone bevolking lijkt het leven intussen gewoon door te gaan. Trio heeft het dorpje Handlová kunnen verkennen en laat weten dat hij verbaasd is dat het er zo rustig aan toe gaat. "Er zijn amper tot geen veiligheidsmaatregelen te zien, naast een paar agenten. Het geeft de sfeer van een rustig dorpje, met een klein kerkje en een paar cafeetjes. Alleen aan het kleine groepje journalisten en een uitgekerfd vierkant in een boom - waar forensische teams een kogel hebben uitgehaald - is te zien dat hier gisteren iets is gebeurd."

Ook Balduk heeft het over een opvallend gemoedelijke sfeer in de hoofdstad Bratislava. "De mensen waren meer bezig met een belangrijke ijshockeywedstrijd. Dat is zowat de nationale sport van het land. Veel mensen hielden er zich niet al te nauw mee bezig. Er deed ook heel wat nepnieuws de ronde, waardoor burgers het gevoel hadden dat ze toch weinig op het nieuws konden vertrouwen."