Het lijkt wel een ploeg van de onmacht: de evaluatie van de Brusselse regering

Een beleid met vooral groene en rode accenten en wat liberale kruiden: zo stelde de regering-Vervoort zich minder dan 2 maanden na de verkiezingen voor. De PS, One.brussels-SP.A (nu Vooruit.Brussels), Ecolo, Groen, de Open VLD en DéFI  waren de partijen die toetraden tot de ploeg van minister-president Rudi Vervoort (PS). De Franstalige liberalen van de MR stonden erbij en keken er vol frustratie naar vanuit de oppositie. 

De algemene invoering van de zone 30 was hét paradepaardje van het regeerakkoord dat in juli 2019 werd voorgesteld. Over ingrijpende hervormingen zoals een samenvoeging van de 6 politiezones of over de nijpende financiële toestand van het gewest kregen we veel minder te horen.

De heterogene samenstelling van de coalitie vertaalde zich in een regeringsploeg die weinig aaneenhing. Dat de minister-president zich niet als een krachtig leidersfiguur laat gelden, helpt evenmin.

Hoe wezenlijk is het Brussels Gewest de voorbije jaren veranderd en welke rol heeft de Brusselse regering daarbij gespeeld? 

Van alle deelstaten blijft het Brussels Gewest het budgettaire zorgenkind. De schulden stapelen zich op en het begrotingstekort is structureel. Het internationaal ratingbureau S&P heeft de rating voor Brussel verlaagd van AA- naar A+.

Ja, er waren de coronacrisis, de energiecrisis, de daklozen die onderdak moesten krijgen en de drugsproblematiek. Dat kost uiteraard geld, maar Brussels minister van Begroting Sven Gatz (Open VLD) heeft blijkbaar niet kunnen verhinderen dat zijn collega's (te) veel hun portemonnee opentrokken. Het Brussels Gewest zou nochtans "een stabiel begrotingstraject aanhouden dat instaat voor een structureel evenwicht", dixit het regeerakkoord.

In zijn jaarlijkse Brusselboek, de doorlichting van de begroting, schetst het Rekenhof een ontnuchterend beeld. De totale ontvangsten van 2022 volstonden niet om de helft van de opgebouwde brutoschuld af te betalen. 

Dat S&P de rating van Brussel verlaagt, is geen goed nieuws. Dat bevestigt de minister ook zelf. "Het is voor een volgende regering mogelijk om een nieuw begrotingstraject op te stellen, maar dan zal iedereen zijn verantwoordelijkheid moeten nemen", zegt hij. Pijnlijke woorden zijn dat voor de minister van Begroting.

Daklozen, mensen zonder papieren zonder dak boven hun hoofd, drugsdealers en -gebruikers die wijken onveilig maken, schiet- en steekpartijen: de verloedering lijkt onze hoofdstad steeds verder in te palmen en de vrees groeit dat de drugsmaffia van Marseille Brussel als nieuw wingewest heeft ontdekt. 

Hulpverleners en ordehandhavers luiden de noodklok, maar in de praktijk blijkt het tergend lang te duren voor aangekaarte problemen ook worden aangepakt en opgelost. Nochtans zou de regering volgens haar beleidsverklaring "een beleid voeren dat erop gericht is de levensomstandigheden in de wijken rustiger te maken en te verbeteren".

De problemen van verloedering, criminaliteit en drugs zijn niet van vandaag, maar tijdens de zomer van vorig jaar werd het duidelijk dat iets moest gebeuren in de stationsbuurten rond het Zuid- en het Noordstation en in een aantal - meestal armere - wijken.

Minister-president Vervoort wees eerst in de richting van de federale overheid die voor een oplossing moest zorgen. In maart nam hij dan toch de coördinatie van de bestrijding van de drugshandel op zich.

Er werd een waar actieplan uitgewerkt, met hotspots die moesten worden aangeduid en veiligheidsplannen voor die hotspots. Wellicht zullen Brusselaars nog wat geduld moeten oefenen om te zien of die aanpak ook tot iets leidt.

Daarnaast is het aantal daklozen de voorbije 2 jaar met 20 procent gestegen. Bij de laatste telling waren er meer dan 7.000 daklozen.

Ook in Brussel is de vraag naar betaalbaar wonen groot. Net als in Vlaanderen is er een ellenlange wachtlijst voor een sociale woning.

Door de hoge woonnood gaan veel Brusselaars op zoek naar andere manieren om in de stad te kunnen blijven. Met verschillende mensen samen een huis kopen en dat dan opdelen, bijvoorbeeld.

De Brusselse Regering zou 15.000 nieuwe sociale woningen bouwen. Staatssecretaris voor Huisvesting en Gelijke Kansen Nawal Ben Hamou (PS) zegt dat ze haar doelstelling heeft gehaald, al legt ze daarbij toch wel enige creativiteit aan de dag. 

Begin dit jaar waren er 1.067 sociale woningen opgeleverd en waren er 3.000 aangekocht of in aanbouw. Daarnaast zijn 10.000 gezinnen aan een betaalbare woning op de privémarkt geraakt via een uitbreiding van het systeem van huurtoelages. Als je die cijfers optelt, kom je bijna aan 15.000.

Er worden inderdaad veel meer sociale woningen gebouwd, maar er staan nog ruim 50.000 mensen op de wachtlijst.

Historisch is Brussel een stad voor koning auto, met auto's die de stad werden binnengeloodst via een systeem van stadsboulevards en tunnels. Daardoor dreigde de stad in files te verstikken. 

Het openbaar vervoer in de hoofdstad is vrij degelijk, met frequente metro-, tram- en busverbindingen. De fiets was een eerder zeldzaam randfenomeen.

Op het vlak van mobiliteit behaalt de Brusselse Regering wellicht de beste cijfers. Zo werd de zone 30 ingevoerd op 1 januari 2021. Drie jaar later kon minister van Mobiliteit Elke Van den Brandt (Groen) tevreden zijn: "Minder ongevallen, minder slachtoffers, minder lawaai: de zone 30 maakt onze stad aangenamer en leefbaarder."

De uitbreiding van het aanbod aan openbaar vervoer met 30 procent was al in 2022 gerealiseerd, bevestigt de Brusselse vervoersmaatschappij MIVB. Uitbreiding van tram- en metronet, reorganisatie van het busnet, nieuwe tram- en metrostellen, hybride en elektrische bussen: het Brussels openbaar vervoer zit duidelijk in de lift. Minpuntje: metrolijn 3, op de noord-zuidas, raakt maar niet klaar omdat de kosten voor de bouw maar blijven oplopen.

De plannen voor gratis openbaar vervoer zijn niet volledig uitgevoerd : bus, tram en metro zijn gratis voor wie jonger dan 12 is en een jaarabonnement is goedkoper gemaakt voor wie 12 tot 15 jaar is.

De fietsinfrastructuur in de hoofdstad wordt gestaag uitgebreid en er wordt ook meer gefietst. Vorig jaar reden ruim 10 miljoen fietsers voorbij een telpaal, terwijl dat er in 2020 nog 4,7 miljoen waren.

Of de geplande verstrenging van de LEZ-zone in Brussel er komt, is niet zeker. De PS en DéFI wringen tegen, terwijl minister van leefmilieu Alain Maron (Ecolo) niet wil wijken.

Ook het gewestelijk mobiliteitsplan Good Move stuit in een aantal gemeenten op felle tegenstand. Er zijn petities, actievoerders halen verkeersborden weg of voeren sabotage-acties, gemeentebesturen draaien plannen terug en de PS keert zich zelfs af van het mobiliteitsplan.

Al jaren weerklinkt - vanuit Vlaamse partijen - de roep om nu eindelijk eens werk te maken van een efficiënt bestuur van het Brusselse Gewest. Al jaren stuit die vraag op een muur van onbegrip aan Franstalige kant.

Het gezag van de gewestelijke regering botst vaak met het gemeentelijk bestuur. De 19 gemeenten - ook wel smalend de 19 baronieën genoemd - hebben niet altijd dezelfde belangen als het Brussels Gewest en verschillen ook onderling soms van mening. Die bestuurlijke versnippering blijkt vaak een hinderpaal voor een daadkrachtig bestuur en dat zie je in het woonbeleid, het sociaal beleid en de uitrol van mobiliteitsplannen.

Ook de 6 Brusselse politiezones blijken vaak in de weg te staan van een efficiënte aanpak van de criminaliteit. En laat dat nu net een van de grote problemen zijn waarmee onze hoofdstad vandaag kampt.

In elk geval is er ook nu weer niets in huis gekomen van enige hervorming van de Brusselse instellingen. Een fusie van de politiezones is in 2022 weggestemd in de commissie Binnenlandse Zaken van het Brussels Parlement. Of de staten-generaal over de bestuurlijke hervorming nog iets kan opleveren, is onduidelijk.