"We vrezen voor een oorlog die we niet willen." Heel wat Iraniërs staan kritisch tegenover de escalatie tussen Israël en Iran, maar openlijk ongenoegen uiten op het eigen regime wordt niet toegelaten. VRT NWS sprak met 3 Iraniërs in België. "Een regime dat een bevolking onderdrukt kan nooit de morele bevrijder zijn van een andere onderdrukte groep. Dat geldt zowel voor Iran als voor Israël", klinkt het.
Hoe kijken Iraanse Belgen naar escalatie in het Midden-Oosten? "Iraniërs willen geen oorlog, maar we hebben er niets over te zeggen"
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
Nadat Israël volgens de Verenigde Staten een luchtaanval heeft uitgevoerd op de Iraanse stad Ishafan, vrezen Iraniërs dat het geweld verder zal escaleren naar een regionaal conflict. "Iraniërs willen helemaal geen oorlog, maar we hebben er niets over te zeggen", zegt Emad*.
Emad is geboren en getogen in de Iraanse hoofdstad Teheran, maar kwam in 2018 naar België voor zijn hogere studies waarna hij hier is gebleven voor werk. Emad keert nog regelmatig terug om zijn familie te bezoeken en houdt nauw contact met zijn vrienden in Iran. Omdat kritiek uiten op het regime bestraft wordt in Iran, kiest hij ervoor om met een schuilnaam te getuigen.
Chaos op het vliegveld
Ook Hamid*, een Belg van Iraanse afkomst, getuigt anoniem. Hij was afgelopen week nog in Teheran om zijn familie te bezoeken, maar kwam vast te zitten omdat het luchtruim volledig was afgesloten na de Iraanse vergeldingsactie vorig weekend. "Toen ik maandag wilde terugvliegen, was het chaos op het vliegveld. Mensen dachten dat ze niet meer konden terugkeren."
Het heeft tot woensdag geduurd voor Hamid kon terugkeren naar België. In die tijd heeft hij gezien hoe de doorsnee-Iraniër zich almaar meer zorgen maakt over de spanningen tussen Iran en Israël. "Heel wat mensen gingen hun auto's voltanken, omdat ze dachten dat ze het land gingen moeten verlaten."
Misvattingen
De Iraanse staatstelevisie vertelde een ander verhaal: op beelden was te zien hoe Iraniërs op straat kwamen om de vergeldingsactie te steunen. Volgens kritische stemmen zouden die feestelijkheden georkestreerd zijn. Een grote groep Iraniërs is namelijk tegen het huidige regime.
"Eigenlijk is het een grote show", zegt Hamid. "De berichten via de staatsmedia deden alsof Iran Israël op zijn knieën heeft gedwongen. Maar dat is een machtsvertoon", zegt Hamid.
Het wordt allemaal heel binair voorgesteld. Ofwel ben je pro-Iran ofwel pro-Israël, maar zo ziet de Iraniër dat niet
Ashkan Joshgani, Belg met Iraanse roots
"De propagandamachine van de Islamitische Republiek is sterk", zegt ook Emad. "Het regime controleert de media, het leger en het geld. Het kiest wat de buitenwereld te zien krijgt. Maar er is een onderscheid tussen het Iraanse regime en de Iraanse bevolking. Dat vergeet men vaak. Het is jammer dat men daar in het Westen in trapt."
Het land is in handen van een politieke minderheid die de beslissingen maakt, zowel over het binnenlands beleid als over het buitenlands beleid, klinkt het. "De bevolking heeft geen stem in het parlement en is dus niet verantwoordelijk voor de acties van de Islamitische Republiek", zegt hij.
Iraanse regime vs. Iraanse bevolking
Ook Elly Mansoury, Iraans-Belgische politicologe aan de VUB, kijkt kritisch naar de beelden waarover internationale media berichten. "Regime-aanhangers, die onder meer de vlag van Amerika en Israël staan te verbranden, worden telkens weer uitgebreid aan bod gelaten in westerse media. Dat is gevaarlijk. Die groep is namelijk niet representatief voor een bevolking van 88 miljoen mensen."
"Regime-aanhangers in Iran zijn een kleine minderheid die ook op die manier getoond zouden moeten worden. Maar het tegendeel is vaak het geval. Daardoor merk ik dat het islamitische regime en de Iraanse bevolking heel vaak vereenzelvigd worden. Dat is een misleidend beeld van de realiteit."
"Diepgewortelde hypocrisie"
Ook de Gentse Ashkan Joshghani, die openlijk wil getuigen, stoort zich aan de manier waarop er naar de Iraanse bevolking gekeken wordt in het conflict tussen Iran en Israël. "Het wordt allemaal heel binair voorgesteld. Ofwel ben je pro-Iran ofwel pro-Israël, maar zo kijk ik er niet naar."
Volgens hem gebruiken beide regimes het conflict in Gaza als een politiek schild om hun macht in stand te te houden en de aandacht af te wenden van binnenlandse problemen. "Het is een diepgewortelde hypocrisie. Israël wijst Iran voortdurend op zijn mensenrechtenschendingen, terwijl het de mensenrechten van de Palestijnen openlijk schendt. Iran zegt aan de kant van de Palestijnen te staan, maar onderdrukt ondertussen zijn eigen bevolking."
"De Iraanse bevolking ziet af van de economische situatie en het regime van de Islamitische Republiek", gaat hij verder. "Een regime dat een bevolking onderdrukt kan nooit de morele bevrijder zijn van een andere onderdrukte groep. Dat geldt zowel voor Iran als voor Israël."
Geen zwart-witverhaal
Mansoury benadrukt dat de standpunten van de Iraniërs geen zwart-witverhaal zijn. Iraniërs die pro-Palestina zijn, zijn daardoor niet per se aanhangers van het regime, legt ze uit. En Iraniërs die zich verzetten tegen het regime zijn daardoor niet onmiddellijk pro-Israël, zegt ze. "Het is veel complexer dan men denkt."
Dat wil niet zeggen dat er helemaal geen Iraanse stemmen zijn die Israël steunen in de oorlog in Gaza. Volgens Mansoury wordt dat standpunt vaak ingenomen uit verzet tegen het Iraans regime. "Iraniërs zijn uitgeput en zien de staatsrepressie alleen maar toenemen. Dan denk je al vlug: de vijand van mijn vijand is mijn vriend. Mensen beseffen niet dat ze zo wel eens als speelbal gebruikt kunnen worden in de geopolitieke agenda van grootmachten."
Daarnaast zijn volgens Mansoury heel wat Iraniërs tegen de financiële militaire constructies waarbij Iran proxymilities zoals Hezbollah en Hamas financiert om een schaduwoorlog te voeren. Dat terwijl de Iraanse bevolking gebukt gaat onder aanhoudende economische malaise. "Dat wil niet zeggen dat ze niet meeleven met de Palestijnse bevolking die afziet door het geweld in Gaza."
"Conflict tussen radicalen"
Er is nog veel onduidelijkheid over wat er in Ishafan gebeurd is. Officiële Amerikaanse bronnen stellen wel dat Israël verantwoordelijk is. Nochtans werd na de Iraanse vergeldingsactie van afgelopen weekend internationaal opgeroepen tot maximale terughoudenheid. "Iraniërs vrezen nu voor een oorlog die ze niet willen", zegt Joshghani. "Waar gaat dit allemaal naartoe?"
Iran had na zijn drone- en raketaanvallen afgelopen weekend al gecommuniceerd dat de vergelding afgerond was. Tenzij Israël of de Verenigde Staten zouden terugslaan, wat nu vermoedelijk (beperkt) is gebeurd. Volgens Emad ligt het lot van miljoenen onschuldige burgers nu in de handen van een radicale top. "In zowel Iran als in Israël zijn radicalen aan de macht. Dit is geen conflict tussen 2 naties, maar tussen radicalen."
Wat vindt de Iraanse bevolking?
"Men gaat nooit een volledig beeld kunnen krijgen van de opinie van de Iraanse bevolking om de eenvoudige reden dat persvrijheid en vrij academisch onderzoek in Iran niet mogelijk zijn onder het huidige regime. Betrouwbare opiniepeilingen en stemtesten zijn onbestaande", duidt Mansoury.
Door open informatie en beelden op sociale media kan men wel trends detecteren, legt ze uit. "We weten dat Iran er economisch niet goed voor staat: de Iraanse munt is opnieuw fors in waarde gezakt, de torenhoge inflaties, de hoge werkloosheidsgraad. De bevolking staat onder enorme dagelijkse druk."
"Daarnaast zien we dat er regelmatig allerlei stakingen en protestacties van verschillende sectoren plaatsvinden. Het is bovendien opmerkelijk dat sinds de moord op Jina Mahsa Amini, een deel van de meisjes en vrouwen vastberaden zonder hidjab op straat blijft komen, wat het grootste symbool van verzet vormt. Dit allemaal toont dat er onder de Iraniërs een aanhoudende onvrede heerst en een grote meerderheid van de bevolking de ideologie van de Islamitische Republiek niet wil volgen", aldus Mansoury.
* Emad en Hamid zijn schuilnamen. Hun echte namen zijn bekend bij VRT NWS.
