"Thuis is waar mijn truck staat": Erfgoeddag focust op 'thuis', meer dan een dak boven je hoofd

Erfgoeddag wil elk jaar zoveel mogelijk mensen, jong en oud, op de been krijgen om op een zinvolle manier om te gaan met het erfgoed in onze onmiddellijke omgeving. 

In 2023 werd de E17 precies 50 jaar. Die verjaardag wordt in de regio van de snelweg op initiatief van de regionale erfgoedcellen waar de E17 door loopt (van Kortrijk tot Antwerpen) gevierd met een podcast, een educatief pakket, een rijdend museum en nu ook een fototentoonstelling, met werk van Koen Degroote uit Hansbeke, een deelgemeente van Deinze. Die expo kreeg als titel "Thuis onderweg: Truckerstradities in beeld". 

De E17 is een van de drukste vrachtroutes van Europa. Bij Gent en Kortrijk rijden er dagelijks in beide richtingen zowat 25.000 vrachtwagens en langs de snelweg liggen tal van bedrijvenparken. De E17 en truckers zijn dus onlosmakelijk met elkaar verbonden. 

Fotograaf Koen Degroote heeft zelf niet meteen iets met de wereld van vrachtwagenchauffeurs. "Ze hebben, denk ik, voor mij gekozen omdat ik dingen wel op een onbevangen manier probeer te benaderen", vertelt hij aan VRT NWS. "Ik ben zelf een fietsreiziger, ik rijd niet met de wagen. Ik ben gewoon naar de parkings (van Rekkem, Nazareth en Beervelde) gefietst en heb ter plekke contacten gelegd."

"Er zijn heel veel truckers uit Oost-Europa, ik ken de regio omdat ik er vaak naartoe reis. Ik spreek een beetje Russisch en het was ongelofelijk om te zien dat het een van de meest gesproken talen is waarmee je je verstaanbaar kan maken."

Veel vrachtwagenchauffeurs komen uit Roemenië, Polen, Wit-Rusland en Litouwen. "Het trok mij het meeste aan om hen op te zoeken om er iets exotisch van te maken. De E17 loopt door België, maar je hebt op die parkings niet meer het gevoel dat je in België bent. Na een hele dag op zo'n parking had ik het gevoel dat ik op reis geweest was." 

Wat Degroote met zijn foto's vooral probeert te tonen is wat de chauffeurs doen na hun uren, wanneer ze 'thuis' zijn in en rond de cabine van hun truck. Al bleek dat niet zo evident. 

"Ik heb portretten gemaakt van hen. Ze nemen hun hobby mee onderweg: ze lezen of leggen een puzzel, velen sporten ook, ze ontmoeten andere collega’s op de parking of spreken af met familieleden die in de buurt wonen."

De echte thuis van de chauffeurs, de cabine, geraakte Degroote met zijn camera echter niet binnen. "Dat is een soort salon of living, maar het is een heilige plek voor hen die als buitenstaander moeilijk te bereiken is. Ze zijn vriendelijk, maar als je hen vraagt of je mee binnen mag, dan kom je te dicht. Ze zitten op een heel publieke plek, maar zoeken graag privacy op." 

"Toch is de gastvrijheid van Oost-Europeanen er wel, zo heb ik soms wel mee gegeten met chauffeurs." Tradities, op het vlak van eetgewoontes bijvoorbeeld, zijn meestal gelinkt aan nationaliteit, legt Degroote uit. 

Het was voor Degroote niet altijd makkelijk om aan de buitenlandse chauffeurs duidelijk te maken wat het doel van het project was. Gemakkelijkheidshalve gebruikte hij geregeld de smoes dat er veel foto’s van 50 jaar geleden waren, waar hij de actuele situatie tegenover wilde zetten. "Ze moesten vooral weten dat het onschuldig was, die foto's. Er zijn enorm veel wegcontroles, dus het wantrouwen is uiteraard groot wanneer je met je camera aankomt. Veel chauffeurs zijn ook vluchtelingen: Oekraïeners en Wit-Russen die gevlucht zijn voor regimes, maar ook economische vluchtelingen." 

Toch kon Degroote geregeld wel hun vertrouwen winnen en zo hoorde hij veel verhalen. "Zo'n parking is bij uitstek anoniem, iedereen loopt elkaar voorbij. Ik heb gemerkt dat er wel sterke gemeenschappen zijn. De Roemenen komen bij elkaar. Nederlanders die hooi vanuit Frankrijk vervoeren, spreken af aan de grens. Dat is niet gedirigeerd, dat komt vanzelf, ze zoeken elkaar op. Je voelt dat die band er wel is, omdat ze met hetzelfde bezig zijn. Zo creëren ze een thuis, door de dialoog met elkaar zijn ze minder eenzaam ver van huis." 

Degroote merkte gaandeweg ook dat "niets is wat het lijkt op de E17". "Veel Oekraïners rijden voor Poolse bedrijven, voor de Litouwse bedrijven rijden veel Wit-Russen. Wat op het eerste gezicht zichtbaar is (de nummerplaat, red.), weerspiegelt niet altijd de complexe realiteit."

Doordat dit vertrouwen winnen vaak niet evident was, waren er dagen die amper resultaat opleverden. "Soms sprak ik op een dag 10 mensen aan en wilde niemand meewerken, dan moest ik wel de motivatie erin houden."

Toch heeft dit project hem hoop gegeven. "Het is frappant dat je al die geo-politieke verhoudingen kan aflezen langs de E17. Als je ziet en beseft dat er langs zo'n grote weg die landen met elkaar verbindt nog altijd vrijheid van goederen en mensen is, dan besef je dat wij hier toch nog altijd in vredestijd zitten."