Minister Vandenbroucke over miljarden euro voor geheime deals met farmabedrijven: "Ook nog nooit zoveel korting" 

Geneesmiddelen voor zeldzame ziektes zijn erg duur. Denk bijvoorbeeld aan de sms-actie voor baby Pia enkele jaren geleden. Via die weg zamelden de ouders de nodige 1,9 miljoen euro in om de behandeling met Zolgensma te kunnen betalen. 

Zolgensma wordt ondertussen, net als veel andere dure geneesmiddelen, deels terugbetaald door de overheid. Om de geneesmiddelen snel en goedkoop voor Belgische patiënten beschikbaar te maken, sluit minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke geheime deals met de farmabedrijven die de geneesmiddelen produceren. 

Hoewel die manier van werken ooit als uitzonderingsmechanisme in het leven werd geroepen, blijft het aantal deals stijgen. Geheime afspraken lijken stilaan de norm te worden.  

Het aantal deals nam afgelopen jaren al toe, maar lijkt nu nog te versnellen. De toename zorgt ervoor dat er jaarlijks steeds meer geld gaat naar de overeenkomsten met farmabedrijven. In 2022 sloot de overheid deals voor in totaal 2,36 miljard euro, een veelvoud van tien jaar geleden. Het gaat om voorlopige cijfers van het RIZIV. De volledige berekening volgt later dit jaar, maar zal niet veel verschillen van de huidige schatting, aldus een woordvoerder.  

Die 2,36 miljard euro maakt 36 procent uit van het hele budget dat ons land uitgeeft aan geneesmiddelen.

De geheime deals zijn niet in strijd met de wet, maar krijgen veel kritiek. Er is geen transparantie over de prijs en de details. Het parlement kan dus niet controleren wat er met de miljarden euro aan belastinggeld gebeurt. Bovendien onderhandelen de Europese landen elk apart met de farmasector, die lidstaten tegen elkaar uitspeelt. 

Minister Vandenbroucke erkent dat het aantal deals toeneemt, maar volgens hem waren ook de kortingen nooit hoger. "10 jaar geleden was de korting gemiddeld 18 procent, vandaag is dat 50 procent. We betalen na de onderhandelingen dus minder dan de helft van de originele prijs die het bedrijf voorstelde", zegt hij.

"Wij onderhandelen veel scherper en beter dan enkele jaren geleden en krijgen dus ook veel meer terug. Van die 2,36 miljard euro krijgen we de komende jaren dus nog een groot stuk terug."

Vandenbrouckes partij had nochtans veel kritiek op het werken via geheime deals toen ze tijdens de vorige regeerperiode in de oppositie zaten. "We maken komaf met de geheime contracten", stond er in 2019 in het verkiezingsprogramma van Vooruit – toen nog s.pa. 

Vandenbroucke geeft toe dat de manier van werken "niet ideaal is". Maar een echte hervorming moet volgens hem op Europees niveau gebeuren. Volgens hem is het niet mogelijk om de deals openbaar te maken: "Zolang je in dat spel zit moet je keihard onderhandelen."

Het einde van de geheime deals lijkt nog niet in zicht. Ondertussen probeert Vandenbroucke naar eigen zeggen via kleinere hervormingen - waarover het parlement vandaag debatteert - de Belgen nog beter en goedkoper toegang te geven tot dure geneesmiddelen. Patiënten moeten in een vroeger stadium een beroep kunnen doen op innovatieve geneesmiddelen. Bovendien zullen de contracten op basis van de geheime deals onmiddellijk worden stopgezet als er een alternatief op de markt komt, garandeert de minister. 

De kans dat er een einde komt aan de geheime deals schat ook Walter Van Dyck erg laag in. Hij is professor aan de Vlerick Business School en deed onderzoek naar het onderwerp. 

"De geheimhouding is nu eenmaal nodig om de prijs laag te houden", zegt hij in De Wereld Vandaag op Radio 1. "Ik vrees dat we het gebrek aan transparantie er moeten bijnemen."

Omdat landen allemaal apart onderhandelen, weten ze niet van elkaar wie hoeveel betaalt voor welk geneesmiddel. "Als dat wel het geval zou zijn, zullen rijkere landen ook de lagere prijs vragen die bijvoorbeeld Griekenland of Spanje betalen" Op termijn gaan de prijzen gemiddeld stijgen leert Van Dyck uit een simulatie: "Rijkere landen zullen iets minder betalen, maar voor de andere landen zal de prijs omhoog gaan."