De grote drone- en raketaanval van afgelopen nacht is tekenend voor de diepgewortelde vijandschap tussen Iran en Israël. Het sjiitische regime en de Joodse staat staan al decennia tegenover elkaar in het Midden-Oosten. Ook nu weer is geoogst wat 45 jaar geleden werd gezaaid.
Laten we beginnen bij de concrete aanleiding van de aanval van afgelopen nacht, de casus belli, zoals dat in oorlogstaal heet. Op 1 april bombardeert Israël het Iraanse consulaat in de Syrische hoofdstad Damascus, een bijgebouw van de ambassade. Er worden 7 militaire slachtoffers geteld, onder wie 2 hoge officieren.
Iran beschouwt het bombardement als een "schending van internationale conventies", omdat het gebouw tot het Iraanse grondgebied wordt gerekend. Het land maakt snel duidelijk dat de aanval niet zonder gevolg zal blijven. Het is alleen afwachten in welke vorm dit zal gebeuren.
Op zaterdag 13 april komt het nieuws binnen dat de Revolutionaire Garde, het paramilitaire elitekorps van Iran, een groot containerschip heeft geënterd in de Straat van Hormuz. Het schip blijkt banden te hebben met Israël: de mede-eigenaar is een miljardair die in Israël geboren is.
Maar dit is slechts een voorbode: onder de noemer 'Operatie eerlijke belofte' lanceert Iran 's nachts een aanval met bijna 300 drones en raketten op Israël. Israël slaagt er door zijn sterke luchtverdediging en de hulp van bevriende landen in om zowat alle inkomende projectielen uit de lucht te halen.
In tegenstelling tot eerdere Iraanse acties richting Israël vertrokken de projectielen dit keer niet alleen vanuit buurlanden van Israël, maar ook vanuit Iran zelf. Israël en Iran vechten al decennia een zogenoemde proxyoorlog uit in het Midden-Oosten. Daarbij vallen ze elkaars grondgebied niet rechtstreeks aan, maar via bondgenoten, of ze bestoken elkaars troepen en belangen in andere landen, zoals in Syrië.
De grote aanval van terreurorganisatie Hamas op Israël, van 7 oktober van vorig jaar, heeft niet alleen het conflict tussen Israël en de Palestijnen opnieuw doen uitbarsten. Ook de spanningen met die andere aartsvijand, Iran, zijn erdoor extra opgelaaid.
Sinds het uitbreken van de huidige Gaza-oorlog heeft het Israëlische leger ook het aantal luchtaanvallen op Syrisch grondgebied sterk opgevoerd. Het neemt daarbij naar eigen zeggen doelwitten van Iran en door Iran gesteunde milities zoals Hezbollah onder vuur.
Begin van vijandschap
Om te begrijpen waar die vijandschap tussen Israël en Iran vandaan komt, moeten we 45 jaar teruggaan in de tijd, naar 11 februari 1979 om precies te zijn. Op die dag grijpt de geestelijke, sjiitische leider ayatollah Khomeini de macht in Iran.
Tot die tijd was Iran een monarchie, met een sjah (dat is het Perzische woord voor koning) als staatshoofd. Na maandenlange manifestaties tegen het regime vlucht de sjah Mohammed Reza Pahlavi echter naar Egypte, waarna Khomeini de Islamitische Republiek Iran uitroept.
De islamitische staat die geïnstalleerd wordt, schrijft de religieuze wet, de sharia, voor, die bijvoorbeeld het drinken van alcohol verbiedt en die vrouwen verplicht om sobere, traditionele kleding te dragen.
Niet alleen het binnenlandse beleid, ook het buitenlandbeleid wordt in één klap omgegooid. Waar de sjah erg close was met de Verenigde Staten en Israël, kantte het nieuwe regime zich fel tegen wat gezien wordt als het Westerse imperialisme van deze beide landen. De geestelijke leiding schaart zich aan de kant van de Palestijnen en knipt alle banden met het Joodse Israël door.
De vijandschap tussen Israël en Iran is daarna gestaag gegroeid. Zo stond Iran tijdens de Libanese burgeroorlog, begin de jaren 1980, mee aan de wieg van Hezbollah. Die politieke partij én zwaar bewapende militante beweging ontstond uit verzet tegen de Israëlische inval in Libanon. Hoewel Hezbollah een sjiitische organisatie is, steunen ze het soennitische Hamas in zijn strijd tegen Israël.
Kernprogramma
Een andere splijtzwam tussen Israël en Iran is het bezit van splijt…stof. Israël beschikt over kernwapens, maar het wil beletten dat zijn aartsvijand die alles vernietigende wapens ook ontwikkelt. Jarenlang al vreest het Westen – met Israël en de VS op kop – dat Iran werkt aan een kernbom.
Iran ontkent dat echter en zegt dat z'n kernprogramma bedoeld is voor vreedzame doeleinden zoals medische toepassingen en alternatieven voor energiebevoorrading. Het gebrek aan openheid heeft in het Westen veel argwaan gewekt. Die argwaan is omgezet in economische sancties tegen Iran.
In 2015, onder president Obama, sloot de VS een historische deal met Iran. In die 'Iran deal' beloofde Iran meer openheid over zijn nucleaire programma. De VS beloofde in ruil een deel van de sancties tegen het land te versoepelen. Het akkoord werd wereldwijd positief onthaald, behalve in Israël.
Obama's opvolger, Donald Trump, schaarde zich helemaal aan de kant van Israël en besloot in 2018 om de deal met Iran niet te verlengen.
Sindsdien ziet Iran zich minder genoodzaakt om zich aan de afspraken te houden en in 2022 kwam het nieuws dat het land begonnen is met de bouw van een nieuwe kerncentrale.
Het Westen mikt op een nieuwe deal, maar daarbij werd vooralsnog geen vooruitgang geboekt. Als Iran een kernmacht zou worden, zou dat het conflict met Israël nog veel lastiger maken dan het nu al is.
