Van kano die kapseist op Donau tot spion in priestergewaad: spionageschandaal zet Oostenrijk in rep en roer

Niet minder dan 86 pagina's bestrijkt het arrestatiebevel tegen Egisto Ott, een van de hoofdrolspelers in de spionagesaga die Oostenrijk dag na dag meer verbijstert.

Ott werd eind vorige maand aangehouden. Hij was een voormalige chef van de Oostenrijkse staatsveiligheid. Maar ook een spion voor Rusland, zo is gebleken na onderzoek van het Duitse blad Der Spiegel en de onafhankelijke Russische website The Insider . 

Hoe kon hij jarenlang zijn gang gaan, terwijl in 2017 al verdenkingen van spionage tegen hem waren gerezen, en hij daarvoor zelfs meer dan eens tijdelijk uit zijn functie was ontzet? Hoe bleef het hem lukken om op ongeoorloofde manier informatie op te vragen bij politiedatabanken? Waarom luidde niemand de alarmklok?

De Oostenrijkse spionagesaga dijt elke dag verder uit en beroert niet het minst de politieke wereld. Vandaag heeft kanselier Karl Nehammer de Nationale Veiligheidsraad bijeengeroepen om zich over de kwestie te buigen. 

Een kantelend bootje vol kabinetsleden. Een spion vermomd als orthodoxe priester. Een overhoop gehaald appartement van een onderzoeksjournalist die te véél weet. Een Russische spionne met een verleden als erotisch model.

Het lijken de ingrediënten voor een spionnenfilm, maar in deze zaak overtreft de werkelijkheid elke fictie. 

Laten we beginnen met het kapseizende bootje. Dat dobberde in de zomer van 2017 op een zijarm van de Donau. Aan boord zaten o.a. kabinetsleden van toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Wolfgang Sobotka (van de conservatieve ÖVP), die een uitstapje maakten. Ook Katharina Nehammer, de vrouw van de huidige kanselier Karl Nehammer, was erbij. Toen zij rechtop zou zijn gaan staan, sloeg de boot om. De kabinetsleden tuimelden in het water. Hun gsm's óók.

Een informaticus van de staatsveiligheid moest nagaan of de gevoelige informatie op de telefoons nog kon worden gered. Zoniet, dan moesten ze hoe dan ook worden vernietigd. Maar dat blijkt niet te zijn gebeurd. De telefoons werden doorgegeven aan Egisto Ott. Die zou ze later hebben bezorgd aan de FSB, de Russische geheime dienst.

Het incident met het bootje spreekt het meest tot de verbeelding, maar tussen 2017 en 2021 zijn er nog veel meer gevallen geweest waarbij Ott gevoelige gegevens heeft doorgespeeld aan Rusland.

Of meer bepaald: aan zijn landgenoot Jan Marsalek, die ze vervolgens op zijn beurt rechtstreeks doorgaf aan de Russische geheime diensten. Jan Marsalek wordt gezien als de spin in het spionageweb.

Wie is die Jan Marsalek? Hoewel hij de spilfiguur blijkt te zijn in deze spionagesaga, heeft hij - op het eerste gezicht - weinig te maken met inlichtingendiensten. Tot 2020 was hij de nummer 2 en het charismatische uithangbord van Wirecard, een Duits miljardenbedrijf dat internationale betalingen regelde.

Maar het bedrijf bleek op grootschalige wijze te frauderen. Toen dat aan het licht kwam, verdween Jan Marsalek, in volle coronaperiode, van de radar. Hij is intussen al vier jaar voortvluchtig.

Maar Marsalek, zo is gebleken uit het onderzoek van The Insider en Der Spiegel, is niet alleen een witteboordencrimineel. Hij is ook een spion.

Al lang vóór de val van Wirecard leidde hij een dubbelleven in dienst van de Russische geheime diensten. Voor hen moet hij erg waardevol zijn geweest, omdat hij als bestuurder van Wirecard toegang had tot het internationale betalingsverkeer, zelfs bijvoorbeeld dat van de Duitse overheid.  

Mogelijk werd Marsalek tot zijn tweede "job" verleid door Natalia Zlobina, die professioneel én privé zijn partner in crime werd. Zlobina, een voormalig erotisch model, had op haar dertiende een rol in de goedkope vampierenfilm 'Red Lips 2: Blood Lust'. Ze speelde een spionne die haar tegenstanders uitschakelde met zenuwgas. Tot ze ook in het echte leven toetrad tot de Russische geheime diensten.

Zlobina verleende haar minnaar toegang tot de Russische zakenwereld, maar ook tot generaals van het beruchte Wagner-huurlingenleger. Marsalek en Zlobina doken de voorbije jaren op in Syrië, Libië en Tsjetsjenië, waar ze de familie bezochten van Ramzan Kadyrov, die daar met de goedkeuring van de Russische president Vladimir Poetin aan de macht kwam in 2007. 

Aan Marsaleks leven als Wirecard-bestuurder kwam in 2020 een einde, toen de rekeningen van het miljardenbedrijf niet bleken te kloppen. Via Wit-Rusland vluchtte hij naar Rusland, waar hij zich de identiteit van een - bestaande en sterk op hem lijkende - orthodoxe priester heeft aangemeten. Vermoedelijk kreeg hij zijn nieuwe identiteit van de Russische geheime diensten. Ook dankzij andere schuilnamen is hij de internationale politiediensten altijd te snel af. 

Ook na de val van Wirecard is Marsalek blijven werken voor de Russische inlichtingendiensten. De internationale politiediensten vermoeden en vrezen dat hij een Europees netwerk van Russische spionnen leidt. Nog maar enkele maanden geleden zijn in het Verenigd Koninkrijk zes Bulgaren opgepakt die in contact stonden met Marsalek.

Marsalek zou ook de opdracht hebben gegeven om binnen te breken in het appartement van Christo Grozev in Wenen. Grozev staat aan het hoofd van The Insider, dat mee het onderzoek naar het spionnennetwerk voert. Tot 2023 leidde hij het onderzoekscollectief Bellingcat, dat onder meer op zoek ging naar de spionnen die de Russische dissident Aleksej Navalny in 2020 probeerden te vergiftigen. 

In de zaak van het doorzochte appartement komt de naam van Egisto Ott opnieuw op de proppen. Hij zou het adres van Christo Grozev hebben doorgespeeld aan Marsalek. De internationale politiediensten vermoeden dat hij veel méér geheime informatie van landgenoten en zelfs van burgers uit andere Europese lidstaten heeft doorgespeeld aan Marsalek, en dus aan Rusland.