Op het Zweedse eiland Gotland vergaderen de Noorse, Zweedse en Baltische ministers van Buitenlandse Zaken de komende 2 dagen over de oorlog in Oekraïne. De locatie is niet toevallig gekozen, want het eiland heeft een groot strategisch belang. Nu Zweden lid is van de NAVO, is er een speciale rol weggelegd voor het stukje land in de Baltische Zee.
Toeristisch paradijs of strategische parel? Zweeds eiland Gotland moet NAVO beschermen tegen Russische agressie
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Wie Gotland opzoekt via Google Afbeeldingen, waant zich meteen op een populaire vakantiebestemming. Het Zweedse eiland is ongeveer even groot als West-Vlaanderen, en er wonen net geen 60.000 mensen. Het heeft prachtige kusten, idyllische stadjes en staat bekend om zijn heerlijke truffels. Maar in tijden van onrust op het Europese continent is voor het eiland ook een andere functie weggelegd.
Zo heeft Gotland een groot strategisch belang. Dat merk je als je een blik werpt op een kaart van Noord-Europa. Het eiland ligt voor de kust van Zweden, midden in de Baltische Zee, op iets meer dan 100 kilometer van de hoofdstad Stockholm.
Het is ook gelegen dicht bij de Baltische staten Estland, Letland, Litouwen en - niet onbelangrijk - bij de Russische exclave Kaliningrad, in het uiterste westen, ingeklemd tussen Polen en Litouwen.
Door de strategische ligging van Gotland speelt het eiland een belangrijke rol bij een mogelijk militair conflict met Rusland. Denk maar aan de oorlogsschepen die tussen Sint-Petersburg en de Noordzee moeten varen en dicht bij het eiland moeten passeren. Antischeepsraketten met een bereik van ongeveer 300 kilometer kunnen van op Gotland die schepen treffen, net als andere belangrijke doelen op de Baltische Zee.
Met andere woorden, de militaire macht op het eiland kan een grote impact hebben op het doen en laten van oorlogsschepen die zich op de Baltische Zee willen verplaatsen. Al gaat het strategische belang van Gotland nog een stuk verder dan louter op zee.
Strategische parel
Op militair vlak heeft het eiland nog enkele troeven. Zo lopen er vlak bij het eiland ook heel wat belangrijke kabels en pijpleidingen over de zeebodem. Denk maar aan de Nord Stream-gaspijpleidingen, die op 26 september 2022 grote schade opliepen bij een ontploffing.
Het is ook de ideale plek als je het luchtruim boven de Baltische Zee wil controleren, en radarsystemen op het eiland kunnen het vliegverkeer van de exclave Kaliningrad in de gaten houden.
Kortom, het eiland is strategisch en militair gezien van groot belang, zeker in tijden van onrust op het Europese continent. Dat weet Zweden, dat weet Rusland (dat het eiland in 1808 al eens een maand heeft bezet, red.), en dat weten ook de andere NAVO-landen. Nu Zweden officieel lid is van de NAVO, heeft het bondgenootschap er een strategische parel bij.
Ooit was dat bewustzijn er niet (meer). Toen de Russische dreiging na het einde van de Koude Oorlog wegviel, verdween ook de militaire aanwezigheid op het eiland. In 2005 besloot de regering om alle militairen er weg te halen. Lang duurde de demilitarisatie van het eiland echter niet, want toen Rusland de Krim in 2014 binnenviel, sloeg de Zweden de schrik om het hart.
Na een interne doorlichting bleek dat het leger te sterk afgeslankt was. In 2018 besliste de regering daarom om opnieuw militairen naar Gotland te sturen. Sindsdien is er een vaste legereenheid.
We dachten dat Rusland was veranderd en zijn problemen niet langer zou oplossen door militairen in te zetten. We waren naïef
Anna Wieslander, directeur bij de Noord-Europese Atlantische Raad
"Als er een groot conflict zou zijn tussen Rusland en het Westen, dan ligt Noord-Europa aan de frontlinie", vertelt Anna Wieslander, directeur bij de Noord-Europese Atlantische Raad, in 2022 aan Terzake. "Voor de Baltische regio is het eiland heel belangrijk. Je merkt dat bij oorlogssimulaties van Zweden, maar ook van de VS en de NAVO. Gotland is erg belangrijk als je het luchtruim boven de Baltische Zee wil controleren."
Ze erkent ook dat Zweden naïef was toen het besloot om zijn troepen er weg te halen. "We hadden het idee dat er een soort van eeuwige vrede was bereikt rond de Baltische Zee", vertelt ze. "We dachten dat Rusland was veranderd en zijn problemen niet langer zou oplossen door militairen in te zetten tegen zijn buurlanden, zoals het doorheen de geschiedenis wel vaker gedaan heeft."
Sleutel of slot
Hoe tevreden de NAVO is met Gotland als militaire uitvalsbasis, des te ongeruster zou het bondgenootschap zijn, mocht het in handen vallen van Rusland bij een mogelijk conflict.
"Gotland is misschien wel belangrijker voor de agressor om te bezitten dan voor ons en daarom is het onze hoofdtaak om te zorgen dat het eiland niet wordt ingenomen", zegt Gotland-commandant Dan Rasmussen aan de Nederlandse Volkskrant. "Het eiland is een sleutel of een slot, afhankelijk van je perspectief."
Een van de eerste taken die Zweden kreeg als lid van het bondgenootschap, is dan ook om het eiland veilig te stellen. De Zweedse overheid bekijkt nu de verschillende manieren om de troepenmacht op Gotland te versterken.
"Het versterken van de militaire aanwezigheid is een van de eerste dingen die we zullen bespreken met onze NAVO-partners", zei Zweeds premier Ulf Kristersson.
