"My, my", 50 jaar geleden veranderden het Songfestival en de popmuziek voor altijd

Zaterdagavond 6 april 1974. Europa zit aan zijn televisiescherm gekluisterd, de ogen gericht op de Britse badstad Brighton. Klaar voor een avondje typische Songfestivalballades en brave Eurovisieliedjes. En dan komt Zweden.

Het begint al met de dirigent (het Songfestival had toen nog een live orkest): de Zweedse orkestleider komt verkleed als admiraal Nelson. De eerste akkoorden weerklinken, "My, my" zingen de - elkaar perfect aanvullende - stemmen van Agnetha en Anni-Frid (in het Engels, want dat jaar verviel tijdelijk de regel dat iedereen in zijn eigen taal moest zingen) en de legendarische pakjes fonkelen.

Europa is verkocht, ondanks de sterke concurrentie. Tweede dat jaar wordt Italië, met Gigliola Cinquetti. Cinquetti had al eens gewonnen in 1964 en brengt in 1974 'Si'. Een klassiek Songfestivallied dat in het pre-Abba-tijdperk altijd zou gewonnen hebben. Maar niet in 1974.

"Zweden was trots in 1974, maar vandaag zijn we nog veel trotser", stelt showbizzjournalist Torbjörn Ek. Hij werkt voor de populaire Zweedse krant Aftonbladet. "Abba maakte commerciële popmuziek en destijds was dat niet zo aanvaard. Iedereen luisterde wel naar hun liedjes, maar je kwam daar niet echt voor uit."

In 1974 was het Songfestival aan zijn 19e editie toe en 'Waterloo' was inderdaad het eerste popliedje dat kon winnen. "Een keerpunt", noemt Torbjörn Ek het.

"Voor het eerst beslisten de vakjury's dat een popsong de wedstrijd kon winnen. Voordien waren de emotionele ballades en Franse chansons het hart van het Songfestival. Dat genre bleef nadien wel nog belangrijk, maar na de overwinning van Abba werden popsongs frequenter."

Daarom vindt Torbjörn Ek dat Abba's zege in 1974 het Songfestival binnenbracht in de moderne muziekwereld. "Popmuziek domineerde de muziekindustrie al lang voor Abba. In 1974 bereikte het eindelijk ook het Eurovisiesongfestival."

"Een mijlpaal", omschrijft Songfestivalkenner André Vermeulen de succesvolle passage van Agnetha, Björn, Benny en Anni-Frid op het Songfestival. Dat de liedjeswedstrijd na al die jaren nog graag uitpakt met Abba, verbaast hem niet. "Het is echt mooi als je zo'n groep op je erelijst hebt staan. Al is 'Waterloo' zeker niet het beste lied van Abba."

Er is volgens Vermeulen ook een keerzijde aan de Zweedse zege uit 1974. "Nadien hebben artiesten met veel minder talent geprobeerd om de formule van Abba te imiteren en uit te melken. Het blijft sindsdien een soort genre binnen het Songfestival en dat heeft het meer traditionele genre weggeduwd."

Volgens Vermeulen kan je het daarom gerust een "vergiftigd geschenk" noemen. "Het Songfestival heeft een stuk van zijn eigenzinnigheid verloren na de overwinning van Abba."

De Zweedse groep heeft in de jaren na hun Songfestivalzege in elk geval een enorme stempel gedrukt op de muziekwereld, hoewel ze maar relatief kort actief waren. "Het is muziek voor de grote massa, maar wel op een heel hoog niveau", dixit André Vermeulen. Op die manier heeft Abba ook het pad geëffend voor latere Zweedse sterren. "Zweden staat echt op de muzikale wereldkaart sinds Abba."

Voor 1974 hadden al verschillende Songfestivalliedjes het geschopt tot grote hits. 'Volare' ('Nel blu dipinto di blu') bijvoorbeeld won niet in 1958, het werd wel een wereldhit. "Maar met Abba kregen we voor het eerst een artiest - in dit geval een groep - die na het Songfestival wereldberoemd werd", weet de Zweedse journalist Torbjörn Ek. En behalve Céline Dion deed eigenlijk niemand hen dat na.

"Ze hebben liedjes gemaakt die vandaag nog altijd onverwoestbaar blijken. Tieners staan er nog steeds op te dansen. Geen enkele groep uit de jaren 70 heeft zo'n blijvende impact", zegt Abba-kenner Lieven Vandenhaute (die op Radio 1 het gelegenheidsprogramma 'De Grote Abba Quiz'  presenteert). "En ze hebben zich ook onsterfelijk gemaakt met dat krankzinnig hologram-experiment. Ze kunnen ad infinitum doorgaan."

Wat is dan hun magie? "Er zijn zoveel elementen die samenkomen", vindt Vandenhaute. "Eigenlijk hebben ze een genre op zich gesticht. Abba-esque. Een mix van folk, disco, rock 'n roll. Er is het technische vernuft waarmee ze hun liedjes maakten, die typische Zweedse ingenieursmentaliteit. De stemmen van Agnetha en Frida die versmelten. Hun authenticiteit. Het feit dat ze twee koppels waren. En bij hun beste liedjes moet je dansen, huilen en lachen tegelijk."

Of hoe 6 april 1974 zowel voor het Songfestival als voor de populaire muziek wereldwijd voor altijd een belangrijke datum zal zijn.