Bijna negen op de tien handelszaken verkopen alcoholische dranken aan minderjarige testkopers. Dat blijkt uit een controle met mystery shoppers van de FOD Volksgezondheid. In handelszaken voor tabaksproducten was bijna 70 procent in overtreding. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) dreigt met boetes en een sluiting voor wie herhaaldelijk en bewust de regels negeert.
Negen op de tien handelszaken verkopen alcohol aan jongeren
De campagne met mystery shoppers vond afgelopen zomer plaats. Daarbij zijn 764 handelszaken gecontroleerd op de verkoop van alcoholische dranken aan minderjarigen, 89,5 procent verkocht alcohol aan minderjarige testkopers. Van de 1.104 gecontroleerde handelszaken bleek 69,4 procent ook sigaretten of andere tabaksproducten te verkopen aan de minderjarigen.
De meeste inbreuken op de verkoop van alcohol aan minderjarigen werden vastgesteld bij horecazaken, tankstations en supermarkten. Hoewel het al sinds 2009 verboden is om alcohol te verkopen aan wie jonger is dan 16 jaar. Voor sterke drank, zoals whisky, gin of wodka, geldt het verbod zelfs tot 18 jaar.
Voor het hele jaar 2023 bedroeg het inbreukpercentage voor alcohol slechts 6 procent en voor tabaksproducten 8,3 procent. Maar Volksgezondheid benadrukt dat controles met mystery shoppers efficiënter zijn dan klassieke controles.
Tijdens die controles proberen jongeren van 15, 16 en 17 jaar oud tabaksproducten en alcohol te kopen, een controleur van de FOD Volksgezondheid kijkt anoniem toe. De jongeren mogen daarbij niet liegen over hun leeftijd, moeten kleding dragen die past bij hun leeftijd en mogen de aangekochte producten niet consumeren.
Nog minder controle bij de verkoop van alcohol dan bij tabak
Bij de verkoop van alcohol controleren handelszaken nog minder de leeftijd dan bij de verkoop van tabaksproducten, blijkt uit de cijfers van Volksgezondheid. Bij de aankoop van alcohol werd slechts bij een op de tien gevraagd naar de leeftijd, bij de verkoop van tabak was dat drie op de tien.
Uit een onderzoek van het VRT 1-programma ‘Factcheckers’ in 2022 bleek ook hoe gemakkelijk het is voor minderjarigen om alcohol te kopen. Bovendien blijkt uit het onderzoek van Volksgezondheid dat 15-jarigen even gemakkelijk tabaksproducten en sterke drank kunnen kopen als 16- en 17-jarigen.
Onze jongeren zijn niet voldoende beschermd tegen de gevaren van alcohol en tabak
Paul Van Den Meerssche, hoofd Inspectiedienst van FOD Volksgezondheid
Opmerkelijk is dat handelaars die eerder in de fout gingen, bij een nieuwe controle bijna nooit leeftijdscontroles toepassen. "We stellen vast dat 15-jarigen geen enkel probleem hebben om aan sterke drank te geraken. Ook voor tabaksproducten, waarvan iedereen overtuigd is van de schadelijke effecten voor jongeren, zijn de cijfers slecht”, zegt Paul Van Den Meerssche, hoofd Inspectiedienst van Volksgezondheid.
“Op dit moment zijn onze jongeren niet voldoende beschermd tegen de gevaren van alcohol en tabak", meent Van Den Meerssche. Volksgezondheid noemt de controles met mystery shoppers dan ook onmisbaar om handelaars het verkoopverbod te doen naleven. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) noemt de cijfers in een reactie "absoluut onaanvaardbaar". "Dat ook het recidivisme zo hoog ligt is hemeltergend", hekelt de minister.
Geen boetes voor gecontroleerde zaken
Voorlopig kregen de gecontroleerde handelszaken geen boetes, het doel van de campagne was om het probleem in kaart te brengen en te sensibiliseren. Ze ontvingen wel een brief met de resultaten van de controles. Deze zomer staat een nieuwe campagne met mystery shoppers gepland. Volksgezondheid zegt daarbij strenger op te treden tegen de recidivisten.
"We zullen in de toekomst bij het vaststellen van inbreuken met mystery shoppers meteen overgaan tot sanctionering wanneer dat passend is”, zegt minister Vandenbroucke. “Zo voorzien we naast boetes ook mogelijke sluitingen van 1 uur tot 30 dagen, na herhaaldelijk bewust negeren van de regels."
