Cocktail van giftige stoffen en daders die 'receptje aflezen': waarom drugslabs zo gevaarlijk zijn (ook voor de buren)

Bijtende zuren, basen, solventen en gassen. Het is een lang - en gevaarlijk - lijstje producten waarmee illegale drugslabs aan de slag gaan. Daar worden namelijk synthetische drugs gemaakt, in vloeistof, pillen of poeder. De bekendste voorbeelden zijn xtc en amfetamine, oftewel speed. 

Veel van die gebruikte stoffen zijn op zichzelf al schadelijk, als je er niet veilig mee omspringt. "Denk bijvoorbeeld aan het oplosmiddel Aceton, wat drugslabs vaak in grote hoeveelheden hebben staan", zegt toxicoloog Jan Tytgat. "Als die bidons te lang openstaan of er is mee gemorst, dan inhaleer je die stof. Dat kan op zich al dodelijk zijn, zeker in slecht verluchte ruimtes, zoals die drugslabs."

Nóg gevaarlijker wordt het wanneer de verschillende producten worden gemengd. "Elke scheikundige samenstelling en bijhorende reactie kan gevaarlijk zijn", zegt Filip Van Durme, gerechtelijk deskundige drugs bij het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC). 

Het kan dan gaan om giftige - en dodelijke - chemische gassen die vrijkomen bij de productie, maar ook om explosies. "Dat komt onder meer door de hoge temperaturen waarmee wordt gewerkt en de hoge druk", zegt Van Durme. "Als zo'n metalen ketel ontploft, vliegen de stukken meters ver." Als die ketel dan ook nog eens gevuld is met een samenstelling van zuren, is het hek helemaal van de dam. 

"Zo'n drugslab is eigenlijk een ongecontroleerd labo, met ongelofelijk veel chemicaliën, waar niet nagedacht is welke gevaarlijke producten van elkaar moeten worden gescheiden", vat Tytgat het samen. "Het minste wat daar misloopt, kan een kettingreactie veroorzaken."

Vaak worden drugslabs bemand door 'kleine garnalen'. "Jonge twintigers die gerekruteerd worden en die daar voor enkele duizenden euro's komen werken", zegt Marc Vancoillie, hoofd van de centrale dienst drugs van de federale gerechtelijke politie. 

Zij starten daar met een beperkte opleiding, "zonder voldoende chemische kennis", zegt Vancoillie. "Ze krijgen een recept om synthetische drugs te maken, zoals wij een recept volgen om eten te maken." Vaak staat het ook gewoon op de muur geschreven.

Het afwegen van de juiste hoeveelheden lukt meestal wel, maar bij de tijd en de temperatuur loopt het soms fout. "Of ze nu op 140 of 170 graden werken, dat weten ze vaak niet", zegt Van Durme. "Maar dat kan wel een groot verschil maken. En dan kom je tot erg gevaarlijke situaties."

Bekijk hier beelden van de federale politie, van mei vorig jaar, wanneer er verschillende drugslabs werden opgerold:

Het mag duidelijk zijn: drugslabs worden opgezet om te produceren. Veel te produceren. "Er is duidelijk een opschaling aan de gang", zegt Van Durme daarover. Het moet sneller én het moet meer, want er valt geld mee te verdienen. Veel geld. 

En ook daar loopt het fout. "Het is niet zo eenvoudig om plots op te schalen als je uitvoerders hebt die daarover weinig kennis hebben", benadrukt Tytgat.

"Als je van 100 liter naar 1.000 liter wil gaan, moet je een veel dikkere ketel hebben", zegt Van Durme. "Dat gebeurt niet, want ook bij het maken van de ketels is er te weinig kennis. Daardoor ontstaan er soms lekken in de ketels, met opnieuw gevaarlijke situaties tot gevolg."

Meestal bevinden de drugslabs zich in afgelegen plekken: verlaten loodsen of stallen. De afgelopen jaren worden ze af en toe ook aangetroffen in huizen of bedrijven in woonwijken. 

Het gevaar beperkt zich daardoor niet enkel tot de daders, maar ook voor de buurt. "Al proberen ze hun labo wel altijd goed te isoleren tegen geur en geluid, zodat ze niet opvallen", zegt Van Durme. 

Maar dan nog kunnen de gassen en dampen die ontstaan tijdens de productie in de buitenlucht komen. Verre van gezond.

En dan is er ook nog het chemisch drugsafval, vaak blauwe of witte vaten, dat in de natuur wordt gedumpt. "Om 1 kilo MDMA te produceren, blijft er ongeveer 10 kilo chemisch restafval achter", zei commissaris Etienne Dans vorig jaar in een persbericht. 

Ook dat afval is niet zonder gevaar. "Afblijven en de politie bellen is de boodschap", zegt Dans daarover. "Ook hier gaat het om schadelijke producten. Op de stortplaats zelf kan de concentratie giftige stoffen zo hoog zijn dat fauna en flora afsterven."