In 2531 zal elke inwoner van Japan Satō heten met zijn achternaam, als de huidige wet niet verandert. Dat heeft een Japanse wetenschapper berekend. Al meer dan 120 jaar stelt de wet in Japan dat wanneer koppels met allebei de Japanse nationaliteit trouwen, zij dezelfde achternaam moeten aannemen. Meestal neemt de vrouw de naam van haar man aan. De laatste jaren wordt steeds meer opgeroepen om koppels de vrije keuze te laten, maar de overheid blijft weigeren om dat toe te staan.
Satō over 500 jaar enige achternaam in Japan als wet niet verandert: "Dan moeten we misschien aangesproken worden met een nummer"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
De voorspelling komt van Hiroshi Yoshida, professor aan het onderzoeksinstituut voor economie en samenleving van Tohoku University in de stad Sendai. Met zijn berekeningen wilde hij de mogelijke gevolgen van het huidige systeem op de Japanse samenleving verduidelijken.
Over welke wet gaat het? In 1898 kwam er in Japan een wet die bepaalt dat koppels die trouwen, dezelfde achternaam moeten aannemen. Die wet moest de patriarchale (door mannen geleide, red.) samenleving zoals die toen was, formaliseren. Technisch gezien mag een man de achternaam van zijn vrouw aannemen, maar in de meeste gevallen is het andersom. Ook nu nog. De laatste jaren is er steeds meer verzet. Tegenstanders noemen de wet ouderwets en zeggen dat die allerlei nare praktische, professionele en emotionele gevolgen heeft.
Yoshida maakte voor zijn berekeningen gebruik van verschillende data.
Elk jaar stappen volgens officiële cijfers 500.000 Japanse koppels in het huwelijksbootje. 95 procent van alle bruiden neemt de naam van hun man aan.
Volgens een telling van Myoji-yurai.net , dat op basis van overheidsstatistieken en telefoonboeken gegevens over achternamen in Japan bijhoudt, is Satō momenteel de meest voorkomende achternaam in Japan. Ongeveer 1,8 miljoen Japanners (1,5 procent van de bevolking) heten zo.
Tussen 2022 en 2023 steeg het aantal mensen met de achternaam Satō met 0,83 procent.
Wat concludeerde Yoshida? Als de wet in zijn huidige vorm blijft bestaan en als het aantal mensen met de naam Satō aan hetzelfde tempo blijft groeien, dan zal de helft van alle Japanners in 2446 Satō heten. Tegen 2531 zullen alle Japanners die naam delen.
Benadeeld en tegengewerkt
Japan is het enige land ter wereld dat nog verplicht dat getrouwde koppels vanaf hun huwelijk dezelfde achternaam dragen. Al sinds halfweg jaren 70 groeit vanuit de samenleving de druk om dat te veranderen. De wet werkt volgens tegenstanders discriminatie en seksisme in de hand en is ongrondwettelijk. De laatste 10 jaar werden ook al meerdere rechtszaken aangespannen, tot in het Hooggerechtshof.
Tevergeefs. In 2016 paste de Japanse overheid de wet wel aan: mensen mogen naast hun huwelijksnaam ook hun eigen achternaam op officiële documenten gebruiken, zoals rijbewijs, paspoort of verblijfsbewijzen, als ze dat willen. Ook op het werk mogen getrouwde mensen hun eigen naam blijven gebruiken, als ze dat willen.
Maar dat is volgens de tegenstanders van de wet geen verbetering . Getrouwde mensen die hun eigen achternaam blijven gebruiken, worden benadeeld, klinkt het. Ze botsen op tegenwerking bij de douane en paspoortcontrole, raken moeilijk aan een rijbewijs of een binnen- of buitenlandse bankrekening. Op het werk mogen ze soms niet eens hun eigen achternaam gebruiken.
Maar het gaat verder dan dat, zeggen tegenstanders. Een achternaam vormt mee je identiteit vanaf de geboorte. Verplicht worden om dat op te geven, gaat te ver. Er zijn koppels die er daarom bewust voor kiezen om niet te trouwen. Of koppels die om de zoveel jaar scheiden en trouwen, om van achternaam te kunnen wisselen. En mensen die hun eigen achternaam gebruiken op hun werk, stellen dat ze benadeeld of beschimpt worden. Zowel vrouwen als mannen.
Geen aprilgrap
Japanse media schreven gisteren over de berekeningen van professor Yoshida. Hij haastte zich om te zeggen dat het niet om een aprilgrap ging, hij publiceerde zijn onderzoek eind maart. Yoshida maakte zijn berekeningen ook in opdracht van enkele initiatieven die vragen dat de wet verandert.
Als iedereen Satō wordt, moeten we misschien aangesproken worden met onze voornaam of met nummers. Ik denk niet dat dat een goede wereld is om in te leven.
Professor Hiroshi Yoshida
Hij geeft toe dat zijn berekeningen op aannames gebaseerd zijn, maar heeft wel sympathie voor mensen die om verandering vragen. "Een familienaam heeft een familiegeschiedenis en is ook een cultureel symbool. Het verlies van een naam zou betekenen dat de geschiedenis van die naam ook verloren zou gaan", zei Yoshida in een verklaring. "Voor mij persoonlijk is van naam veranderen iets anders dan trouwen en samenwonen met een partner. Als we individualiteit nog hoger inschatten, is er geen nood aan een naamsverandering als we trouwen."
In Japanse media zei Yoshida het zo: "Als iedereen Satō wordt, moeten we misschien aangesproken worden met onze voornaam of met nummers. Ik denk niet dat dat een goede wereld is om in te leven." Een natie van 'Satōs' "zal niet alleen lastig zijn, maar ook de individuele waardigheid ondermijnen."
Wat als... ?
Wat zou er gebeuren als Japan getrouwde koppels de keuze zou laten en ook zou toestaan om eigennamen te blijven gebruiken? Ook daarover maakte Yoshida een berekening. Daarvoor baseerde hij zich op een onderzoek van het Japanse vakbondsverbond uit 2022. Daarin werden 1.000 mensen tussen 20 en 59 jaar bevraagd. 39,3 procent van hen zei dat ze een achternaam wilden delen, zelfs al hadden ze de mogelijkheid om dat niet te doen.
60 procent van de Japanners zou dus zijn eigen naam blijven gebruiken, in dat geval. Op basis daarvan voorspelt Yoshida dat tegen 2531 slechts 7,96 procent van de Japanners Satō zou heten. Tegen het jaar 3310 zou Satō het alsnog overnemen als enige Japanse achternaam.
Regeringspartij: "Verandering ondermijnt eenheid gezin"
Een maand geleden nog stapten 6 Japanse koppels naar de rechtbank om te eisen dat de wet zou verdwijnen. Het Hooggerechtshof moet er zich nog maar eens over uitspreken. Als dat in tegenstelling tot andere keren wel zegt dat de wet ongrondwettelijk is, moet het parlement zich erover buigen.
Hoewel peilingen aangeven dat zowel onder de bevolking als in het bedrijfsleven de steun voor een aanpassing van de wet groeit, lijkt de regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP) niet van plan om daarin mee te gaan. Het veranderen van de wet zou de eenheid van het gezin ondermijnen en verwarring onder kinderen veroorzaken, klinkt het.
