Nieuwe hoop in de strijd tegen slangenbeten: levensreddende pil op komst

Het innovatieve product van het Amerikaanse farmabedrijf Ophirex bevat de werkzame stof ‘Varespladib’. “Dit medicijn was al eerder op de markt als ontstekingsremmer en werkt in op het eiwit ‘fosfolipase A2'", vertelt Mátyás Bittenbinder (VU Amsterdam/Naturalis).

Niet alleen wij mensen bezitten dit eiwit, de proteïne is ook in het gif van gifslangen aanwezig. “De toxine zorgt ervoor dat prooi snel geïmmobiliseerd raakt en bereidt tegelijkertijd de spijsvertering van de slang voor. Zo is het reptiel in staat om zijn maaltijd optimaal te verorberen.”

Mensen die met het gif in aanraking komen na een beet, kunnen met interne bloedingen en weefselschade te maken krijgen. “In ernstige gevallen leiden die tot verlammingen, orgaanfalen en uiteindelijk zelfs de dood.”

Toen Ophirex de link met dit eiwit had gelegd, begon de firma het reeds bestaande middel verder te ontwikkelen als orale therapie bij slangenbeten. “Het grote voordeel van dit ‘recycleren van medicatie’ is dat je een pak sneller en goedkoper kan produceren”, weet Bittenbinder. 

En dat prijskaartje speelt een grote rol. “Op dit moment kunnen de mensen die een behandeling tegen slangenbeten het hardst nodig hebben, ze vaak niet betalen.” Antigif, de gangbare procedure bij een ernstige beet, is erg duur door alle zuiveringsprocessen die bij zijn productie komen kijken. “Een dosis met 10 verpakkingen kost al snel tussen de 60 en 600 dollar.”

Niet iedere slang draagt dezelfde hoeveelheid gif in zich. “Afhankelijk van het percentage eiwit dat je binnenkrijgt na een beet, zal het nieuwe medicijn beter of slechter inwerken”, aldus de Nederlandse gifonderzoeker. “De tijd die je ermee wint, hangt dus af van het soort slang en de ernst van de beet.”

Met ‘Varespladib’ rem je ook alleen maar het effect van dat ene schadelijke toxine, maar je breekt de stof er niet mee af. “En daarnaast zijn er nog heel wat andere schadelijke eiwitgroepen aanwezig in slangen. Denk maar aan de three-finger toxins in cobra's. Voor die molecuulstructuren zal dit type medicatie geen soelaas bieden”, waarschuwt de expert.

Ook al zal je een ziekenhuisbed vaak niet kunnen vermijden bij een serieuze slangenbeet, toch mogen we het belang van deze nieuwe overbruggingstherapie niet onderschatten.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) worden elk jaar 2,7 miljoen mensen vergiftigd door een slangenbeet. De meeste slangenbeten vinden plaats in Afrika, Azië en Latijns-Amerika.

“Veel mensen in die regio’s verdienen hun brood door in de buitenlucht te werken, waar ook heel wat van de minstens 750 giftige slangensoorten rondsluipen. De slangen uit de 2 grootste giftige families, de adders en de koraalslangen, kunnen bijten wanneer ze zich bedreigd voelen”, licht de toxicoloog toe. “En wanneer dit gebeurt, telt ieder uur.”

Ruim 140.000 mensen sterven jaarlijks aan zo’n toxische beet. In India alleen al zijn dat er ieder jaar zo’n 50.000. “Met een pil die de inwerktijd van het gif vertraagt, kan een groot deel van deze slachtoffers misschien nog op tijd naar het ziekenhuis worden gebracht en antigif toegediend krijgen.”

Het antigif dat we vandaag inzetten, komt van paarden die immuun gemaakt zijn tegen het toxine van de gifslang. “Het paard gaat antilichamen aanmaken wanneer het dat gif ingespoten krijgt, en patiënten nemen deze stoffen in gezuiverde vorm over.”

Op basis van de vreemde waarden in het bloed, stellen artsen na de beet de mate van vergiftiging vast én de hoeveelheid antilichamen die de patiënt moet krijgen. “Die antistoffen binden zich na injectie vast aan de toxines in het lichaam, waardoor die niet meer in staat zijn om zich vast te haken aan bepaalde receptoren of sommige van onze celprocessen kunnen kapotmaken.”

Het addertje onder het gras naast de torenhoge kostprijs? “Sommige mensen gaan zeer allergisch reageren op de lichaamsvreemde stoffen die worden ingespoten.” In ernstige gevallen kan dat zelfs tot hun dood leiden.

“Je wilt natuurlijk vermijden dat het antigif meer kwaad dan goed doet, dus wordt er vaak eerst een tijdlang geobserveerd hoe jouw lichaam op de specifieke slangenbeet reageert”, legt de bioloog uit. Maar ook wanneer er tot actie moet worden overgegaan, bezitten veel tropische ziekenhuizen vaak te weinig (gericht) antigif om je erbovenop te helpen.

Wat wél buiten kijf staat, is dat je na zo’n beet maar beter rustig blijft. Makkelijker gezegd dan gedaan, natuurlijk. “Weet jij je hart onder controle te houden, dan zal het gif zich sowieso een pak trager doorheen je lichaam verspreiden.”

In onze contreien maken we ons doorgaans iets minder zorgen over slangenbeten. En dat lijkt terecht. “Op Vlaamse en Nederlandse bodem leeft één giftige slang, de ‘gewone adder’.” Ook al hoort die officieel tot een van de twee gifslangfamilies, toch zal je in het merendeel van de gevallen enkel met wat pijn, zwelling of een kleine bloeding af te rekenen hebben in het geval van een beet.

In de afgelopen 150 jaar zijn er in de Lage Landen amper 20 mensen overleden aan een adderbeet. En dan nog ging het steeds over mensen met een zwakkere gezondheid. “Je moet dan ook al serieus je best doen om deze mensenschuwe slang te vinden en hem een reden te geven om jou te bijten.”

We kunnen hier dus nog wel even zonder Varespladib. “Het medicijn zal sowieso eerst in de VS en India beschikbaar zijn, waar het recent werd goedgekeurd door het Amerikaanse voedsel- en geneesmiddelenagentschap (FDA). Momenteel wordt het wel nog getest bij slachtoffers van bijtincidenten.” Met een beetje geluk is deze pil over een 5-tal jaar ook bij ons verkrijgbaar. “Dan kan je overwegen die te kopen of te laten voorschrijven wanneer je een trektocht wilt ondernemen in pakweg India.”

En met nog wat meer geluk hebben we over 1 of 2 decennia al een pil in handen die de verschillende toxinegroepen voor alle slangensoorten combineert. “Dan zouden slangen overal ter wereld meteen een heel stuk minder gevaarlijk worden voor de mens”, besluit de Amsterdamse onderzoeker.